Yivli Minare Tarihi

Son güncelleme: 15 Ekim 2026

Antalya’nın kartpostallarında hep aynı siluet vardır: kırmızı tuğladan, dilim dilim yükselen bir minare. Yivli Minare, kentin Selçuklu döneminden kalan en bilinen yapısı. Çevresinde zamanla bir cami, medreseler, bir Mevlevihane, bir hamam ve türbeler toplandı. Ama bu yapılar birlikte tasarlanmadı: her biri farklı bir yüzyılda, farklı bir yönetimin elinde eklendi. Yivli Minare külliyesini gezmek, bu yüzden, 1216’daki ikinci Selçuklu fethinden Cumhuriyet’in ilk müzesine uzanan bir zaman çizelgesinde yürümek gibidir. Kentin genel tarihi için Hadrian Kapısı tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Minare ne zaman yapıldı?

Minarenin sekizgen pabuç bölümünün bir nişinde, mermer üzerine sülüsle yazılmış üç satırlık bir kitabe var. Ülkü Avcı’nın Leyla Yılmaz’dan aktardığı okumaya göre kitabe, yapıyı “şehid sultan Keyhüsrev oğlu Keykubad”a bağlıyor. Bu, 1220-1237 arasında hüküm süren I. Alâeddin Keykubad’dır. Kültür Portalı, Avcı ve Vikipedi minareyi bu döneme tarihliyor.

Tarih yine de tartışmasız değil. Avcı’nın özetine göre bazı araştırmacılar minareyi biçimine ve çini süslemesine bakarak 13. yüzyılın ikinci yarısına, hatta 1280’e kadar indirdi. 1929-1930’da Antalya’da çalışan Rudolf Riefstahl ise kitabenin bu yer için hazırlanmadığını, yandaki camiden sökülüp buraya konmuş olabileceğini öne sürmüştü. Bugün genel kabul, minarenin Keykubad döneminde, kentin Selçuklu egemenliğine girdiğini simgeleyen ilk büyük İslami yapı olarak yapıldığı yönünde. Kaynaklar kitabenin yerini de farklı veriyor: Avcı ve AKMED envanteri doğu yüzdeki nişi, Kültür Portalı batı cephedeki nişleri gösteriyor.

Muratpaşa Belediyesi’nin Kaleiçi metnine göre minare, adını veren camiyle organik bir bağa sahip değil. Aralarındaki yapısal farklar ve minarenin çok daha anıtsal ölçüsü, ikisinin birlikte tasarlanmadığını açıkça gösteriyor.

Neye bakmalı: minare

• Taş kaide ve tuğla gövde: Kareye yakın kaidenin alt kısmı dokuz sıra düzgün kesme taştan örülü. Avcı’nın ölçümüne göre taş sıralar 3,94 m’ye kadar çıkıyor, üstü tuğladır. Köşeleri pahlanan tuğla bölüm sekizgen pabuca, pabuç da silindirik gövdeye geçer.
• Sekiz yiv: Minareye adını veren, gövdeyi çepeçevre saran yarım daire kesitli sekiz dilim. Dilimler sırsız kırmızı tuğladan, aralarında üçgen kesitli çıkıntılarla örülmüş. Gövde yukarı doğru belirgin biçimde daralır.
• Çini izleri: Minare özgün halinde zengin bir çini kaplamaya sahipti. Bugün tuğlaların derz aralarında küçük turkuaz sırlı çini parçaları, pabucun kuzey nişinde turkuaz ve kobalt mavisi geometrik bir çini mozaik, kaidenin doğu yüzünde de olasılıkla Kufi bir yazının parçaları seçiliyor. Antalya Müzesi deposundaki bazı çinilerin minareden geldiği düşünülüyor.
• Şerefe ve külah: Şerefe korkuluğu zikzak dizilmiş mermer levhalardan. Muratpaşa Belediyesi’nin metnine göre şerefenin üstündeki petek ve kurşun külah, 20. yüzyıl başındaki fotoğraflarda görülmüyor, 1953 ve sonrasındaki onarımlarda eklendi. Avcı’nın yayımladığı 1940-1945 tarihli fotoğrafta da petek yok.
• Ölçüler: Minarenin yüksekliği için en sık verilen rakam 38 metre. Avcı’nın rölöveye dayanan ölçümüne göre yerden alemin ucuna 39,72 m, şerefe ise 30,48 m yükseklikte. Kültür Portalı’nın “otuz metre kadar” rakamı büyük olasılıkla şerefeye kadarki yüksekliği gösteriyor. Merdivenin basamak sayısı kaynaklarda 88, 90 ya da 92 olarak geçiyor.

Cami: bir kilisenin yerinde, 1373’te yeniden

Minarenin batısındaki cami, Alâeddin Camii ya da Ulu Cami adlarıyla da anılır. İngilizce Vikipedi’ye göre ilk Selçuklu camisi 1230 civarında, yıkık bir Bizans kilisesinin yerinde yapıldı. Evren Dayar da bu alanda Bizans döneminde Aziz İoannis Theologos Kilisesi’nin bulunduğunu, Selçuklu ve beylikler döneminde kentin ulu camisinin bu yapı olduğunu yazıyor. Dayar’a göre cami, Lusignan hanedanından Kıbrıs Kralı I. Pierre’in 1361’de kenti almasından sonra kiliseye çevrildi. Teke Beyi Mehmed Bey 1373’te kenti geri alınca yapı yeniden camiye döndü.

Bugünkü caminin kökü bu 1373 onarımıdır. Leyla Yılmaz ile K. Tuzcu’nun Antalya’da Türk Dönemi Kitabeleri (2010) derlemesi, yapıdaki hicri 774 (1373) tarihli onarım kitabesini kaydediyor. Dikdörtgen planlı ibadet mekânı iki sıra halinde altı kubbeyle örtülü. Kubbeler, başlıkları Roma ve Bizans yapılarından devşirilmiş on iki sütuna oturur. Kültür Portalı, bu altı kubbeli harimin Anadolu’daki çok kubbeli cami tipinin günümüze ulaşan en eski örneği kabul edildiğini yazıyor. Yivli Minare Camii, aynı kaynağa göre 2016’dan bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde.

Müze olan cami (1937-1972)

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne göre Antalya Müzesi, Süleyman Fikri Erten’in 1919’da başlattığı çalışmalarla kuruldu. 1937’de bu camiye taşındı ve 1972’ye, Konyaaltı yolundaki yeni binasına geçene kadar burada kaldı. Muratpaşa Belediyesi’nin metnine göre Mevlevihane bu yıllarda müzenin deposu olarak kullanıldı. Müzenin sonraki hikâyesi için Antalya Arkeoloji Müzesi tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Avcı’nın derlediği onarım listesi minarenin ne kadar hırpalandığını da gösterir. 1933’te Antalya Halkevi, fırtınada şekli bozulan minarenin incelenmesini istedi ve minare 1935’te onarıldı. 1953’te Müzeler Genel Müdürlüğü’nün onarımında bazı mimari ayrıntıların kaybolduğu düşünülüyor. 1972’de caminin batısındaki ve güneyindeki konaklar yanarken minarenin başlığı da yandı, çinileri büyük ölçüde zarar gördü. Vakıflar Genel Müdürlüğü yapıyı 1973’te onardı. Son kapsamlı onarım, 2007’de onaylanan proje doğrultusunda yapıldı. İngilizce Vikipedi bu son çalışmada cami altında tarihi su kanallarının bulunduğunu ve bir bölümünün cam zeminden görülebildiğini yazıyor.

Külliyenin öteki yapıları

• Atabey Armağan Medresesi (1239): Atabey Armağan tarafından II. Gıyaseddin Keyhüsrev adına yaptırıldı. Diyanet Vakfı ansiklopedisinin “Antalya” maddesi yapıyı 1239 tarihiyle anıyor. Medreseden bugün yalnızca taçkapısı ayakta, minarenin hemen yanında.
• Selçuklu (Ulu Cami) Medresesi: Taçkapının karşısında, 13. yüzyıla tarihlenen ikinci bir medresenin kalıntıları. Kaynaklarda İmaret Medresesi ya da Ulucami Medresesi adlarıyla da geçer.
• Mevlevihane: Külliyenin yüksek terasındaki iki katlı, merkezi kubbeli yapı. Yapım tarihi tartışmalı. Kimi kaynaklar onu Keykubad dönemine bağlıyor, Muratpaşa Belediyesi’nin metni 14. yüzyılda bir saray haremi olarak yapılıp sonradan Mevlevihane’ye çevrildiği görüşünü aktarıyor. Kültür Portalı’na göre 19. yüzyıla ait bir kaynak Şehzade Korkut’u yapının banisi ve vakfı olarak anıyor. Yapı 16. yüzyıl başından itibaren Mevlevihane olarak kullanıldı, 17. yüzyılda Evliya Çelebi de onu bu işleviyle anlatır. Tekkelerin 1925’te kapatılmasıyla işlevini yitirdi. Bugün Mevlevilik üzerine bir müze olarak düzenlenmiş durumda.
• Mevlevihane Hamamı: Kalabalıktan çok özel kullanıma göre tasarlanmış küçük bir hamam. Yapım tarihi bilinmiyor; araştırmacılar 13. yüzyıldan Osmanlı dönemine kadar farklı tarihler öneriyor. Antalya Müzesi’nin 2019 kazısında soyunmalık bölümü ortaya çıktı. Doğu cephesine devşirme olarak yerleştirilmiş bir kitabede Sultan Keykubad’ın adı okunuyor.
• Zincirkıran Türbesi (1377): Kare kaide üzerinde sekizgen gövdeli, piramit külahlı bir türbe. Kültür Portalı’na göre kapısındaki kitabe, yapının Yunus Bey oğlu Mahmud oğlu Mehmed tarafından ölen oğlu Ali için 1377’de yaptırıldığını yazıyor. “Zincirkıran” lakabının, Mehmed Bey’in kenti limanın zincirini kırarak almasından geldiği anlatılır.
• Nigâr Hatun Türbesi: II. Bayezid’in eşi, Şehzade Korkut’un annesi Nigâr Hatun’un türbesi. Kültür Portalı’na göre Nigâr Hatun, oğlu Antalya’ya sancakbeyi olarak geldiği yıl öldü ve buraya gömüldü. Türbe Selçuklu türbelerini andırsa da Osmanlı döneminden; Türkçe Vikipedi 1502 tarihini veriyor.

Bugün Yivli Minare’yi gezerken

Cami ibadete açık; namaz vakitleri dışında ziyaret edilebiliyor. Külliyeye Kalekapısı Meydanı’ndan inen yoldan ulaşılır, meydandaki Saat Kulesi birkaç adım ötede. Minareyi önce taş kaidesinden başlayarak inceleyin: kitabeli niş, pabucun kuzey yüzündeki çini mozaik ve derzlerdeki turkuaz parçalar yakından görülür. Sonra caminin altı kubbeli harimine girip devşirme sütun başlıklarına bakın. Teraslardan yukarı çıkınca Atabey Armağan’ın taçkapısı, Mevlevihane ve iki türbe sırayla karşınıza çıkar.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Antalya gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Avcı, Ülkü (2015). “Antalya Kaleiçi’nde Bir Simge Yapı: Yivli Minare”. Art-e 8/15: 52-78. DergiPark — kitabe okuması, tarih tartışması, ölçüler, onarım listesi.
• Dayar, Evren (2022). “Antalya Kaleiçi Panhagia Kilisesi ve Câmi-i Cedid”. Belleten. DOI — Aziz İoannis Theologos Kilisesi, 1361 ve 1373.
• Kılıç, Serkan (2023). “Antalya Yivli Minare (Mevlevihane) Hamamı Üzerine Bir Restitüsyon Önerisi”. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi 8/2: 784-792. DOI.
• Kültür Portalı, “Yivli Minare Camii” ve “Mevlevihane Müzesi” (2 Ekim 2026’da erişildi).
• Muratpaşa Belediyesi, Kaleiçi Old Town: “Yivli Minare” ve “Mevlevihane”.
• Koç Üniversitesi AKMED, “Yivli Minare” envanter kaydı; Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Antalya Müze Müdürlüğü.
• Emecen, Feridun (1991). “Antalya”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
• Yivli Minare ve Yivli Minaret Mosque (İngilizce), Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası