Şemaki Evi Müzesi Tarihi

Son güncelleme: 16 Ekim 2026

Yenişehir’in çarşı bölgesinde, iki katlı, önü kemerli revaklı bir konak var. Dışarıdan bakınca bölgenin öteki eski evlerinden çok farklı görünmüyor. Onu özel yapan, üst kattaki odaların duvarlarını, tavanlarını ve dolap kapaklarını kaplayan kalem işleri. Bu süslemelerin arasında, bir taşra kasabasının evine çizilmiş İstanbul manzaraları da var. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın müze broşürü yapıyı bu yüzden “Yenişehir’de İstanbul özlemi” başlığıyla tanıtıyor. Yenişehir’in Osman Bey dönemindeki yeri için Sinanpaşa Külliyesi tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Şemaki ailesi nereden geldi?

Kaynakların hepsi, evi Yenişehir’e dışarıdan gelip yerleşen Şemaki ailesine bağlıyor. Ailenin geldiği yer ise farklı yazılıyor. Bakanlığın muze.gov.tr’deki tanıtım belgesi ve Yenişehir Kaymakamlığı “İran’ın Şemah” ya da “Şamah” kasabasından söz ediyor. Bakanlığın Türkiye Müzeleri sitesindeki broşür aynı kasabayı “Azerbaycan’ın Şemah kasabası” diye anıyor. Yenişehir Belediyesi’nin 2026 tarihli açıklaması ise ailenin “Batı Türkistan’ın Şemaki kasabasından” geldiğini yazıyor. Ailenin Yenişehir’e ne zaman geldiği ve kimlerden oluştuğu konusunda erişilebilen kaynaklarda bilgi yok.

Ev ne zaman yapıldı?

Evin üzerinde bir yapım kitabesi bulunduğuna dair bilgiye ulaşılamadı. Bakanlık ve kaymakamlık metinleri yapıyı “tahminen 18. yüzyıla” tarihliyor, süslemeleri ise 19. yüzyıla veriyor. Sanat tarihçileri arasında bu konuda tam bir uzlaşma yok. Pelin Şahin’in 1996’da Sanat Tarihi Dergisi‘nde yayımlanan makalesi bu tartışmayı özetliyor:

• Sedat Hakkı Eldem, odaların henüz cepheden dışarı taşmamasına bakarak evi plan bakımından “I. Dönem”, bezemeleri bakımından “II. Dönem” Türk evleri arasına koydu ve mimarisini 18. yüzyıl başlarına tarihledi.
• Günsel Renda, duvar resimlerini 19. yüzyılın ilk yarısında Anadolu’da yapılmış örnekler arasında inceledi.
• Rüçhan Arık ise bezemeleri 19. yüzyılın son çeyreğine yerleştirdi.
• Şahin, süslemeleri Datça’daki Mehmet Ali Ağa Konağı (1791 ya da 1801), Bayramiç’teki Hadımoğlu Konağı (1796) ve Göreme’deki 1827 tarihli bir evle karşılaştırdı. Vardığı sonuç, Şemaki Evi’nin III. Selim ya da daha kuvvetli bir olasılıkla II. Mahmud döneminde bezendiği.

Kısacası ev büyük olasılıkla 18. yüzyılda yapıldı, duvarlarındaki resimler ise 19. yüzyılda, belki ilk yarısında, belki daha geç işlendi.

Plan ve yapı

Bakanlığın tanıtımına göre ev iki katlı. Zemin katta taşlık denen geniş bir giriş, sağında mutfak ve kiler, solunda iki kışlık oda var. Mutfak duvarına bitişik ahşap bir merdivenle üst kata çıkılıyor. Bahçeye bakan ön cephe, kemerli bölümlerle dışa açılan bir revak biçiminde. Üst katta eyvanlı bir sofa, sofanın solunda başoda, sağında biri büyük, öteki küçük iki oda yer alıyor. Şahin’in Arık’a dayanarak aktardığına göre alt kat moloz taş yığma duvarlarla, üst kat ise ahşap tavan ve tabanlı bağdadi duvarlarla yapılmış. Bakanlık metinleri bahçede bir hamam bölümü bulunduğunun söylendiğini, ama bugün ayakta olmadığını da ekliyor.

Neye bakmalı?

Şahin’e göre üst kattaki odaların hepsinde süslü ocaklar, ahşap dolaplar ve yüklükler var. En özenli süslemeler başodada ve güneydeki küçük odada:

• Başodanın yüklüğü: Kırmızı zemin üzerine kırık çizgilerle ayrılmış alanlarda, krem renkli zemine çok ince dallar ve çiçekler natüralist bir üslupla işlenmiş. Yüklüğün iki yanında üçer raf nişi, sol tarafında çift kanatlı bir dolap var.
• Ocak nişi: İki yanında kıvrım dallar arasına serpiştirilmiş çiçekler, üstünde gölgeli boyanmış barok kartuşlar ve perde motifleri.
• İstanbul panoraması: Başodadaki yüklüğün üzerinde, denizle ayrılmış üç kara parçası ve ortada ada gibi duran bir kuleyle bir İstanbul manzarası. Şahin, İstanbul panoramalarında genellikle görülen Kız Kulesi’nin resmedildiğini, ama Galata Kulesi gibi kentin başka simgelerinin bulunmadığını not ediyor. Ona göre bu manzara gerçek bir gözleme değil, hayale dayanıyor. Küçük odada da odağında yine Kız Kulesi olan, daha basit ikinci bir İstanbul manzarası var.
• Vazolu çiçekler: Pencerelerin arasında, ince sütuncelerle ayrılmış kemerli bölmelerin içinde, çift S kulplu, halka kulplu ya da kulpsuz vazolarda çiçek demetleri. Şahin bu motifi, Topkapı Sarayı’nda III. Selim ve II. Mahmud dönemlerinde görülen süslemelerin taşradaki yorumu olarak görüyor.
• Tavanlar: Başodanın tavanı şeritler halinde bezenmiş, göbeği kırmızı zemin üzerine çarkıfelek biçiminde profilli çıtalardan oluşuyor. Küçük odanın tavan göbeği ise kırmızı alanların çevrelediği sarı panolardan meydana geliyor.

Devlete geçiş ve müze yılları

Bakanlık kayıtlarına göre bina 19 Aralık 1945’te Millî Eğitim Bakanlığı tarafından satın alındı ve müze olarak kullanılmaya başlandı. Zamanla yıprandı. 1980’den sonra onarıldı ve odalar Şemaki ailesinin evi kullandığı biçimde döşenerek 7 Eylül 1991’de yeniden ziyarete açıldı. Yenişehir Belediyesi’ne göre bahçede, ilçedeki Bali Bey Camii’nin 1746-47 tarihli bir onarım kitabesi de korunuyor. Müze bugün Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı İznik Müze Müdürlüğü’nün sorumluluğunda.

2019’dan beri kapalı

Bakanlığın Türkiye Müzeleri sitesine göre müze, restorasyon çalışmaları nedeniyle 16 Aralık 2019’dan itibaren ziyarete kapandı. Yerel basına göre bina yıpranmış ve güvenlik gerekçesiyle kapatılmıştı. 14 Temmuz 2026’da Yenişehir Belediyesi ile Kültür ve Turizm Bakanlığı adına İznik Müzeler Müdürü Tolga Koparan arasında, müzenin yeniden açılması için bir iş birliği protokolü imzalandı. Belediye ve yerel gazeteler, restorasyon ve tadilatın tamamlandığını, evin yeniden ziyarete açılmaya hazırlandığını duyurdu. Aynı günkü haberlerde açılış tarihinin “ilerleyen günlerde” açıklanacağı belirtildi. 2 Ekim 2026 itibarıyla açılışın gerçekleştiğine dair bir duyuruya ulaşılamadı.

Bugün Şemaki Evi’ni gezerken

Gitmeden önce müzenin açılıp açılmadığını mutlaka kontrol edin. Güncel durum için muze.gov.tr’ye, İznik Müze Müdürlüğü’ne ya da Yenişehir Belediyesi’ne bakabilirsiniz. Kapanıştan önceki broşürde müze pazartesi kapalı, öteki günler 08.00-17.00 arasında açık görünüyordu. Yeniden açıldığında saatlerin değişip değişmeyeceği bilinmiyor. Kapalıysa bile konağın revaklı cephesi sokaktan görülebiliyor. İçeri girebilirseniz önce başodaya çıkın, yüklüğün üzerindeki İstanbul manzarasını ve tavan göbeğini, sonra güneydeki küçük odanın çiçekli duvarlarını görün. Aynı gün, ilçe merkezinin güneyindeki Sinanpaşa Külliyesi de gezilebilir.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Bursa gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Şahin, Pelin (1996). “Yenişehir, Şemaki Evi’ndeki Kalem İşi Nakışlar”, Sanat Tarihi Dergisi VIII (Ege Üniversitesi), s. 111-116.
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, “Yenişehir Şemaki Evi Müzesi” (muze.gov.tr tanıtım belgesi), müze broşürü ve Türkiye Müzeleri sayfası (2 Ekim 2026’da erişildi).
• T.C. Yenişehir Kaymakamlığı, “Şemaki Evi Müzesi”.
• Yenişehir Belediyesi, “Yenişehir’in Simgesi Şemaki Evi Kapılarını Yeniden Ziyarete Açıyor” (14 Temmuz 2026) ve “Tarihi ve Turistik Yerler: Bali Bey Camii”.
• Yerel basın, 14 Temmuz 2026: Genç Gazete, Havadis, Uludağ Gazete.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası