Muradiye Külliyesi Tarihi

Son güncelleme: 16 Ekim 2026

Muradiye, Bursa’nın en sakin köşelerinden biri. Servilerle ve çınarlarla dolu bir bahçede bir cami ve çevresine dağılmış on iki türbe. Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin müze sitesine göre bu külliye, Osmanlı padişahlarının Bursa’da yaptırdığı beşinci ve son külliye. II. Murad başkenti Edirne’ye taşımış olsa da külliyesini ve türbesini Bursa’da yaptırmayı seçti. Ondan sonra burası hanedanın Bursa’daki mezarlığına dönüştü. Taht kavgalarında öldürülen şehzadeler, sürgünde ölen Cem Sultan, sultanların eşleri ve çocukları yüzyıl boyunca buraya gömüldü. Türkçe Vikipedi’ye göre Muradiye, İstanbul’dan sonra en çok saray mensubunu barındıran ikinci hazire. Kentin genel tarihi için Tophane Surları tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

II. Murad’ın külliyesi

II. Murad, Halil İnalcık’ın Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre babası Çelebi Mehmed’in 1421’deki ölümünden sonra Bursa’da tahta çıktı. Diyanet ansiklopedisine göre o sırada on yedi, Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin müze sitesine göre on sekiz yaşındaydı. Altıncı Osmanlı padişahının saltanatı, 1444-1446 arasındaki kısa bir ara dışında 1451’e kadar sürdü.

Doğan Yavaş’ın Diyanet ansiklopedisindeki maddesine göre caminin basık kemerli kapısı üzerindeki celî sülüs kitabe, inşaatın Recep 828’de (Mayıs 1425) başlayıp Muharrem 830’da (Kasım 1426) bittiğini yazıyor. Bursa Büyükşehir Belediyesi ve Türkçe Vikipedi de 1425-1426 tarihini veriyor. İnalcık’a göre cami, o zamanki adıyla Simavlılar mahallesinde yapıldı. Sultan çevresine bir zaviye ve bir medrese ekletti; bunların 14 Temmuz 1430 tarihli vakfiyesi günümüze ulaştı. Bursa’nın bu köşesi o günden beri Muradiye adını taşıyor.

Külliyede cami, medrese, hamam, imaret, çeşme ve sultanın türbesi vardı. Hazireye birçok şehzade ve saray mensubu gömüldükçe yeni türbelerle genişledi.

Neye bakmalı: cami

• Tuğla oyunu: Duvarlar üç sıra tuğla ve bir sıra moloz taşla örülmüş. Diyanet ansiklopedisine göre beş gözlü son cemaat yerinin cephesi, farklı boyutlardaki tuğlaların on beş ayrı geometrik desenle örülmesiyle hareketlendirilmiş. Kuzey cephesinin saçak altında bu desene firuze sırlı tuğlalar katılmış. Son cemaat yerindeki iki granit sütunun Bizans dönemi başlıkları var.
• Ahşap kapı: Çok ince bitkisel motiflerle süslü, kündekâri tekniğindeki kapı kanatları caminin yapıldığı döneme ait. Bazı parçaları boş bırakılmış.
• Tavandaki yıldız: Girişte, tavanda yirmi dört kollu yıldızlardan gelişen ahşap bir göbek var. Diyanet ansiklopedisine göre bu göbek aslında mihrap kubbesinin yanındaki müezzin mahfiline aitti ve 1855 sonrasındaki onarımda buraya takıldı.
• Yeşil’in ustaları: Duvarları kaplayan zümrüt yeşili altıgen çiniler ve panoları çevreleyen bordürler, Yeşil Camii‘dekilerle aynı. Diyanet ansiklopedisi ve Bursa Büyükşehir Belediyesi, bu yüzden Yeşil’de çalışan Tebrizli usta grubunun burada da çalıştığını düşünüyor.
• Rokoko mihrap: Bugünkü mihrap özgün değil. Diyanet ansiklopedisine göre 1855 depreminden sonra tamamen alçıdan, rokoko üslubunda yapıldı. İngilizce Vikipedi ise mihrabın 18. yüzyıl başındaki bir yangından sonra yenilendiğini yazıyor. Ahşap minber 1897-1898 tarihli.
• İki minare: Tuğla minarelerden doğudaki eski olan. Batıdakinin kaidesinde Nisan 1904 tarihi yazılı.

Diyanet ansiklopedisine göre 1855 Bursa depreminde cami hafifçe zedelendi, minaresi yarıldı, sultanın türbesinin kubbesi ayrıldı ve medresenin dershanesi ile duvarları hasar gördü; külliye bundan sonra büyük bir onarım geçirdi.

Medrese, imaret, hamam

• Medrese: Caminin batısında, on altı hücreli, sekizgen şadırvanlı revaklı avlusu ve yazlık dershane eyvanıyla tipik bir erken dönem medresesi. Kurşunları dökülmüş, duvarları harap haldeyken 1951’de restore edildi ve Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne göre 2014’e kadar verem savaş dispanseri olarak kullanıldı. 2019’dan bu yana belediyenin Muradiye El Yazmaları Müzesi.
• İmaret: Caminin kuzeydoğusunda, moloz taştan, kiremit örtülü uzun bir yapı. Uzun yıllar depo olarak kaldıktan sonra restore edildi; bugün geleneksel mutfağa yönelik bir lokanta olarak işletiliyor.
• Hamam: Külliyenin batısında, Kaplıca Caddesi’nin karşısında, sade bir hamam. Diyanet ansiklopedisine göre 1986’ya kadar dökümhane olarak kullanıldı. Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne göre 2006’da Osmangazi Belediyesi tarafından satın alındı, 2008’de restore edilerek sosyal yardım amaçlı kullanılmaya başlandı.
• Mezar Taşları Açık Hava Müzesi: Caminin güneyinde. Diyanet ansiklopedisine göre Bursa’nın çeşitli istimlaklerle kaldırılan mezar taşları ve türbe kitabeleri buraya getirildi. 15. yüzyıl başından 19. yüzyıl sonuna kadar Osmanlı mezar taşlarının değişimi burada izlenebiliyor.

Muradiye Türbeleri

Muradiye’deki türbelerin sayısı genellikle on iki olarak verilir. Diyanet ansiklopedisi, Türkçe ve İngilizce Vikipedi bu sayıyı kullanıyor. Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin müze sitesi ise külliyenin avlu duvarı dışında, yolun karşısındaki Karşı Duran Süleyman Paşa Türbesi’ni de katarak on üç türbe sayıyor. En eskisi 1449 tarihli Hüma Hatun Türbesi, en yenisi 1570’lerde yapılan Şehzade Mustafa Türbesi. Türkçe Vikipedi’ye göre türbelerin hiçbirinde ayrı bir mezar odası yok.

II. Murad Türbesi: yağmur yağsın diye

II. Murad 3 Şubat 1451’de Edirne Sarayı’nda öldü. Diyanet ansiklopedisine göre 2 Ağustos 1446’da yazdırdığı vasiyetnamede nasıl gömüleceğini ayrıntılı biçimde belirtmişti. Türkçe Vikipedi’ye göre sultan, 1442’de kaybettiği büyük oğlu Alâeddin’in yakınına gömülmek istediği için cenazesi Bursa’ya getirildi. Vasiyete uygun olarak naaşı sanduka içine konmadan doğrudan toprağa gömüldü. Türbenin kubbesi üzerine yağmur yağsın diye ortası açık bırakıldı, çevresine de hafızların Kur’an okuyabilmesi için bir galeri yapıldı. Sema Gündüz, bu tercihi İslami gömü usullerine bağlılığın bir işareti olarak yorumluyor.

Türbe Diyanet ansiklopedisine ve Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne göre 855 (1451) yılında oğlu Fatih Sultan Mehmed tarafından yapıldı; Türkçe Vikipedi 1453 tarihini veriyor. İç içe iki kareden oluşan yapının ortası, devşirme başlıklı dört sütun ve dört payeye oturan kubbeyle örtülü. İçeride hiçbir süsleme yok; bu sadeliğin karşısında girişteki kalem işli ahşap saçak, Diyanet ansiklopedisine göre “çok muhteşem”. Türkçe Vikipedi’ye göre 2015’te tamamlanan restorasyonda iç duvarlarda geç dönem barok ve Lale Devri’ne ait motifler bulundu. Doğu tarafındaki bir kapıdan bitişik Şehzade Alâeddin Türbesi’ne geçilir. Burada II. Murad’ın çocukları yatıyor. Diyanet ansiklopedisi ve Bursa Büyükşehir Belediyesi bunları Alâeddin, Ahmed, Orhan ve Şehzade Hatun olarak, Türkçe Vikipedi ise Alâeddin ile kızları Fatma ve Hatice sultanlar olarak sayıyor.

Şehzade türbeleri

• Cem Sultan Türbesi: Muradiye’nin en zengin süslemeli türbesi. Semavi Eyice’nin Diyanet ansiklopedisindeki maddesine göre kitabesi yok; kubbedeki “Sultan Mustafa” yazısından, Fatih’in büyük oğlu Şehzade Mustafa (ölümü 1474) için yapıldığı anlaşılıyor. Bursa kadı sicillerindeki bir kayda göre yapım tarihi 1479. Ağabeyi II. Bayezid’le taht kavgasını kaybedip yıllarca Avrupa’da rehin tutulan Cem Sultan 1495’te İtalya’da öldü. Naaşı 1499’da Napoli kralı tarafından Osmanlılara teslim edildi ve buraya gömüldü; türbe daha ünlü olduğu için onun adıyla anılır oldu. Altıgen planlı türbede Şehzade Mustafa, Cem, II. Bayezid’in oğulları Abdullah ve Alemşah’ın sandukaları var. Duvarlar alt pencerelerin hizasına kadar, altın yaldızlı rozetlerle süslü firuze ve lacivert altıgen çinilerle kaplı.
• Şehzade Mustafa Türbesi: Kanuni Sultan Süleyman’ın 1553’te Konya Ereğlisi’nde boğdurulan oğlu Mustafa için. Diyanet ansiklopedisine göre cenazesi önce Bursa’da başka bir yere gömüldü; kapısındaki kitabeye göre 981 (1573) yılında kardeşi II. Selim’in yaptırdığı bu türbeye nakledildi. Bursa Büyükşehir Belediyesi yapım tarihini 1574 olarak veriyor. İç duvarlar 3 m yüksekliğe kadar 16. yüzyılın natüralist üsluptaki İznik çinileriyle kaplı; Muradiye’de bu çinilere sahip tek türbe. Mustafa’nın annesi Mahidevran Sultan da burada yatıyor. Öteki sandukaların kime ait olduğu kaynaklarda farklı veriliyor.
• Şehzade Ahmed Türbesi: II. Bayezid’in oğlu Ahmed, kardeşi Yavuz Sultan Selim’le taht mücadelesini kaybedip 1513’te öldürüldü. Diyanet ansiklopedisine göre türbe Yavuz’un 919 (1513) tarihli bir fermanıyla, mimar Alâeddin tarafından yapıldı. Önünde Bursa kemerli bir saçağın koruduğu kündekâri kapısı özellikle güzel. Türbede Ahmed’in yanında kardeşleri Şehinşah ve Korkut, Şehinşah’ın oğlu Mehmed de yatıyor. Diyanet ansiklopedisine göre Şehzade Korkut önce Orhan Gazi Türbesi’ne gömülmüş, sonra buraya nakledilmişti.
• Şehzade Mahmud Türbesi: II. Bayezid’in 1506’da ölen oğlu Mahmud için annesi Bülbül Hatun tarafından 913 (1507) yılında mimar Yakub Şah’a yaptırıldı. İç mekân 2,90 m’ye kadar firuze ve lacivert altıgen çinilerle, üst kısımlar mavi-beyaz İznik çinileriyle süslü. Türbede Mahmud ve Yavuz tahta çıktığında 1512’de öldürülen oğulları Orhan, Emir ve Musa’nın sandukaları var.

Sultan eşlerinin ve saraylıların türbeleri

• Hüma Hatun (Hatuniye) Türbesi: Arapça kitabesine göre 853 (1449) tarihli, altıgen planlı, mütevazı bir türbe. II. Murad’ın eşi ve Fatih Sultan Mehmed’in annesi Hüma Hatun için. Muradiye’deki en eski türbe.
• Gülşah Hatun Türbesi: Fatih’in eşi ve Şehzade Mustafa’nın annesi Gülşah Hatun’un sağlığında yaptırdığı küçük, kare planlı türbe. Bursa Büyükşehir Belediyesi onu külliyenin en küçük yapısı olarak tanıtıyor.
• Mükrime Hatun Türbesi: II. Bayezid’in oğlu Şehinşah’ın eşi Mükrime Hatun’a atfediliyor. İçeride Ayetü’l-kürsi yazılı bir kuşak ve zengin rumi-palmet bezemesi var.
• Gülruh Hatun ve Şirin Hatun türbeleri: II. Bayezid’in iki eşinin, yakınlarıyla birlikte yattığı kare planlı türbeler. Diyanet ansiklopedisine göre Şirin Hatun Türbesi’nin kalem işi süslemeleri Mükrime Hatun Türbesi’ninkilerle tamamen aynı.
• Ebe Hatun Türbesi: Dört ayak üzerinde, etrafı açık bir türbe. Kitabesi yok; geleneğe göre Fatih Sultan Mehmed’in ebesine, Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne göre Gülbahar Hatun’a ait.
• Saraylılar Türbesi: Etrafı açık ikinci türbe; içinde iki kabir var. Diyanet ansiklopedisi kimlere ait olduklarının bilinmediğini yazıyor. Bursa Büyükşehir Belediyesi ise son restorasyondaki araştırmada bunların Mahidevran Sultan’ın kız kardeşleri Akile ve Belkıs hanımlara ait olduğunun anlaşıldığını belirtiyor.

Restorasyon ve bugün

Türkçe Vikipedi’ye göre 2012’de başlayan üç aşamalı restorasyonda önce türbelerin kurşunları yenilendi, sonra rölöve ve restitüsyon çalışmaları yapıldı. Son aşamada sonradan sürülen alçılar kazınarak altındaki kalem işleri ve yazılar ortaya çıkarıldı. Külliye 2015’te yeniden ziyarete açıldı. 2014’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren “Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu” alanının bileşenlerinden biri.

Şubat 2026’da yerel basında yer alan bir habere göre külliyede bakım ve güçlendirme odaklı yeni bir kısmi restorasyon başladı. Habere göre cami ibadete açık kaldı, ancak ana giriş kapısı kapatıldı ve girişler yan kapıdan yapılmaya başlandı. Bazı türbeler ve Mezar Taşları Müzesi’nin bir bölümü geçici olarak ziyarete kapatıldı; Cem Sultan ve Şehzade Mustafa türbelerinin bulunduğu alan ise açık kaldı. Çalışmaların Ekim 2026 itibarıyla hangi aşamada olduğu doğrulanamadı.

Bugün Muradiye’yi gezerken

Cami namaz vakitleri dışında, cami adabına uyarak gezilebiliyor. Türbeler bir hazire içinde; sessiz olmak ve kıyafete özen göstermek gerekiyor. Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin müze sitesi külliyenin kışın 08.00-18.00, yazın 08.00-20.00 arasında açık olduğunu belirtiyor; 2026’daki çalışmalar nedeniyle hangi türbelerin açık olduğunu gitmeden kontrol etmek iyi olur. Bütün türbeleri görmek bir saati bulur. Önce caminin tuğla cephesine ve ahşap kapısına bakın. Sonra II. Murad’ın üstü açık türbesine gidin; ortadaki açıklığı ve toprağın üstündeki mezarı görün. Bahçenin güneyindeki şehzade türbelerinde Cem Sultan’ın türbesindeki yaldızlı çinileri, Şehzade Mustafa’nınkindeki 16. yüzyıl İznik çinileriyle karşılaştırın.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Bursa gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Yavaş, Doğan (2020). “Murâdiye Külliyesi (Bursa)”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 31, s. 196-198 — cami kitabesi, medrese, hamam, imaret ve tek tek türbeler.
• Eyice, Semavi (1993). “Cem Sultan Türbesi”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 7, s. 286-287.
• İnalcık, Halil. “Murad II”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 31, s. 164-172.
• Gündüz, Sema (2010). “Sultan Türbelerindeki Simgesellik: Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Beyliği Örnekleri”. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 12. DergiPark.
• Bursa Büyükşehir Belediyesi Müzeler, “Sultan II. Murad Külliyesi (Muradiye Külliyesi)” (2 Ekim 2026’da erişildi).
• Nöbetçi Gazete, “Muradiye Külliyesi’nde kısmi restorasyon başladı” (27 Şubat 2026).
• Muradiye Külliyesi, Vikipedi; Muradiye Complex (İngilizce), Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası