Süleyman Paşa Medresesi Tarihi
Son güncelleme: 16 Ekim 2026
Nerede: Bursa, İznik; sur içinde, kent merkezinde, Ayasofya’ya yakın
Dönem: Erken Osmanlı, 14. yüzyıl ortası (kitabesi yok; 1335-1359 arasına tarihlendiriliyor)
Yaptıran: Orhan Gazi’nin büyük oğlu Şehzade Süleyman Paşa
Önemli tarihler: 2 Mart 1331 İznik’in fethi · 1357 sonbaharı Süleyman Paşa’nın ölümü (genel kabul) · 2000 restorasyon ve çiniciler çarşısı olarak açılış
Bugün: Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait; çini atölyeleri ve satış yerlerinin bulunduğu bir çarşı olarak kullanılıyor
İznik’in ortasında, revaklı bir avlunun çevresine dizilmiş küçük kubbeli odalardan oluşan alçak bir yapı var. Odalarında bugün çini atölyeleri çalışıyor. Burası 14. yüzyılda Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa’nın yaptırdığı medrese. Sık sık “Osmanlı’nın ilk medresesi” diye tanıtılır. Bu sayfa yapının tarihini ve bu tanımın neden tartışmalı olduğunu anlatıyor. İznik’in genel tarihi için Lefke Kapısı tarihi sayfasına bakabilirsiniz.
Süleyman Paşa kimdi?
Süleyman Paşa, Orhan Bey’in büyük oğluydu ve Osmanlı tarihinde “Rumeli fatihi” olarak anılır. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ndeki (DİA) maddesine göre doğum tarihi bilinmiyor. Genellikle 1316 verilse de 1324 tarihli Mekece vakfiyesinde şahit olarak geçmesi, doğumunun 1310’dan önce olduğunu düşündürüyor. Annesinin Nilüfer Hatun olduğu yaygın biçimde söylenir. Ansiklopedi bunu şüpheli buluyor ve annesinin büyük olasılıkla vakfiyede adı geçen Efdenze Hatun olduğunu yazıyor.
DİA’ya göre Süleyman Paşa’nın 1331’deki İznik fethinde babasının yanında bulunması kuvvetle muhtemel. Aynı maddenin Osmanlı dönemi bölümünde Ahmet Güneş, fetihten sonra İznik’in idaresini büyük olasılıkla Süleyman Paşa’nın üstlendiğini yazar. Şehzade daha sonra Karesi’nin yönetimine geçti ve 1350’lerde Gelibolu yarımadasında Osmanlıların Rumeli’ye kalıcı olarak geçişini yönetti. Ölüm tarihi için 1357, 1358 ve 1359 yılları veriliyor. DİA, genel kabulün 1357 sonbaharı olduğunu belirtiyor. Bursa, İznik ve Gelibolu’da hayır eserleri var. İznik’te bir mescit ile bir medrese yaptırdı.
Kitabesiz bir medrese
Medresenin üzerinde bir yazıt yok, bu yüzden kesin yapım tarihi bilinmiyor. Kültür Portalı, yapının 1335-1359 yılları arasında yapıldığının tahmin edildiğini yazıyor. Süleyman Paşa’nın ölüm tarihi düşünülürse, medrese en geç 1350’lerin sonunda tamamlanmış olmalı. DİA da yapıyı genel olarak 14. yüzyıla tarihliyor.
Plan, açık avlulu bir medresenin erken bir örneği. Kültür Portalı yapıyı “U” planlı olarak tanımlıyor. DİA’ya göre avlunun üç yönünde sekiz birimli revaklar sıralanıyor. Revakların arkasında öğrenci odaları, bir dershane ve bir müderris odası var. Bütün birimler kubbeyle örtülü. DİA, dershanenin solundaki müderris odasının dershaneye ayrı bir kapıyla bağlanmasını dikkat çekici buluyor. Kültür Portalı’na göre cephe duvarları moloz taş ve tuğlayla örülmüş, yer yer devşirme malzeme kullanılmış. Revak duvarları bir sıra taş, üç sıra tuğla dizilerek yapılmış almaşık örgülü. Sütunlar granit ve mermer.
Oda sayısı konusunda kaynaklar uyuşmuyor. DİA on öğrenci odası veriyor. Kültür Portalı on bir hücre sayıyor. İznik’teki bir yerel arşiv sorumlusunun basına verdiği bilgiye göre ise yapıda on iki oda var. Bunlardan büyüğü baş müderrisin, on biri öğrencilerin odasıydı.
“Osmanlı’nın ilk medresesi” mi?
Yapı gezi rehberlerinde ve tanıtımlarda sıklıkla “Osmanlı’nın ilk medresesi” olarak geçer. Akademik literatürdeki yaygın kabul ise farklı. Kerim Özdemir ile Mustafa Karazeybek’in 2024 tarihli makalesindeki bir notta, Osmanlı Devleti’nin ilk medresesinin genel kanıya göre İznik’teki Orhan Gazi Medresesi olduğu belirtiliyor. Bu medrese, İznik Orhaniyesi adıyla da bilinir. DİA’nın Ayasofya maddesinde aktarıldığına göre Aşıkpaşazâde, Orhan Bey’in İznik’i aldıktan sonra “bir ulu kiliseyi” cami, “bir manastırı” da medrese yaptığını yazar. Bu medresede ders verenler arasında Dâvûd-i Kayserî de vardı. Türkçe Vikipedi’ye göre bu ilk medresenin yeri bugün bilinmiyor.
Aynı makale, Kozan ve Çekiç’in 2017’de kroniklere dayanarak ilk medresenin İzmit’teki Süleyman Paşa Medresesi olabileceğini öne sürdüğünü de aktarıyor. Kısacası tartışma sürüyor, ama İznik’teki Süleyman Paşa Medresesi için daha güvenli ifade şu: DİA’ya göre bu yapı İznik’te günümüze ulaşabilmiş tek medrese.
Harabeden çini çarşısına
DİA’nın 2001 tarihli İznik maddesi, yapının o yıllarda bakımsız durumda olduğunu yazıyordu. Olay Gazetesi’nin 2017 tarihli haberine göre ise mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait olan medrese, 2000’deki restorasyonun ardından “Çiniciler Çarşısı” olarak hizmete girmişti. Xinhua’nın 2025’te yayımlanan ve Türkçe sitelerde yer alan haberinde de medresenin 2000’de kapsamlı bir restorasyonla aslına uygun onarıldığı aktarılıyor. Olay Gazetesi aynı haberde, Aralık 2017’de bir yıl sürmesi beklenen yeni bir restorasyonun başlayacağını yazıyordu. Bu ikinci çalışmanın tamamlanma tarihine ulaşılamadı. Kültür Portalı yapının aslına uygun onarıldığını ve bugün “tarihsel el sanatlarına özgü bir ticaret mekânı” olarak düzenlendiğini belirtiyor.
Neye bakmalı?
- Revaklı avlu: Üç yönden avluyu saran revaklar ve arkalarındaki kubbeli hücreler, erken bir Osmanlı medresesinin şemasını bütün olarak görmenizi sağlıyor.
- Almaşık örgü: Revak duvarlarındaki bir sıra taş, üç sıra tuğla dizisi. Aynı teknik, Lefke Kapısı yakınındaki Nilüfer Hatun İmareti’nde de görülür.
- Devşirme sütunlar: Revakları taşıyan granit ve mermer sütunlar. İznik’in Roma ve Bizans yapılarından getirilmiş olmaları muhtemel.
- Dershane ve müderris odası: Avlunun arkasındaki daha büyük oda dershane. Hemen yanındaki müderris odasının dershaneye ayrı bir kapıyla bağlanması.
Bugün Süleyman Paşa Medresesi’ni gezerken
Medrese bugün çini atölyelerinin ve satış yerlerinin bulunduğu bir çarşı. Avluya girip revakları ve odaları dolaşabilir, atölyelerde çini yapımını izleyebilirsiniz. Odalar dükkân olarak kullanıldığı için içlerine esnafın izniyle girilir. Medrese kent merkezinde, Ayasofya‘ya yürüme mesafesinde. İznik’te çinicilik geleneğinin tarihini görmek isterseniz Lefke Kapısı yakınındaki Nilüfer Hatun İmareti’ndeki Türk İslam Eserleri Müzesi’ne de uğrayabilirsiniz. Bu bina için İznik Müzesi tarihi sayfasına bakın.
Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Bursa gezilecek yerler rehberi.
Sıkça sorulan sorular
Süleyman Paşa Medresesi Osmanlı’nın ilk medresesi mi?
Kesin değil. Yaygın kabule göre ilk Osmanlı medresesi, Orhan Bey’in 1331’de İznik’te bir manastırdan çevirdiği ve yeri bugün bilinmeyen medrese. Süleyman Paşa Medresesi ise İznik’te günümüze ulaşan tek medrese.
Medrese ne zaman yapıldı?
Kitabesi olmadığı için kesin tarih bilinmiyor. Kültür Portalı 1335-1359 arasını veriyor. Süleyman Paşa genel kabule göre 1357’de öldüğü için yapının 14. yüzyılın ortasında tamamlandığı düşünülüyor.
Medrese bugün ne olarak kullanılıyor?
2000’deki restorasyondan beri çini atölyelerinin ve satış yerlerinin bulunduğu bir çarşı olarak kullanılıyor. Yapı Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait.
Kaynakça
- “Süleyman Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 38 — hayatı, ölüm tarihi, İznik’teki eserleri.
- Eyice, Semavi; Güneş, Ahmet; Çobanoğlu, Ahmet Vefa (2001). “İznik”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 23 — medresenin planı ve durumu.
- Eyice, Semavi (1991). “Ayasofya Camii (İznik)”, TDV İslâm Ansiklopedisi — Aşıkpaşazâde’nin kilise ve manastır kaydı.
- Özdemir, Kerim ve Karazeybek, Mustafa (2024). “Gazi Süleyman Paşa’nın İzmit Vakıflarına Dair Yeni Bulgular”. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 20: 38-56. DOI — “ilk medrese” tartışmasına dair not.
- Kültür Portalı, “Süleyman Paşa Medresesi” (2 Ekim 2026’da erişildi).
- Olay Gazetesi, “Çiniciler Çarşısı’nda düğüm çözüldü” (22 Ekim 2017) ve Haberler.com (Xinhua), “İznik’te tarihi Süleyman Paşa Medresesi ve çini sanatı yeniden hayat buluyor” (2025).
- İznik Medresesi, Vikipedi.
👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası