İznik Yeşil Camii Tarihi

Son güncelleme: 16 Ekim 2026

İznik’te Lefke Kapısı’ndan sur içine girince ilk karşılaşılan yapılardan biri, tek kubbeli, mermer kaplı küçük bir cami. Adını, mor ve firuze sırlı tuğlalarla bezeli minaresinden alır: Yeşil Camii. Osmanlı’nın ilk vezirlerinden Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa’nın başlattığı yapı, erken Osmanlı mimarisinin en özenli taş işçiliklerinden birini taşıyor. İznik’in genel tarihi için Lefke Kapısı tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Bir vezirin camisi

Caminin banisi, Osmanlı devlet teşkilatının kuruluşunda adı geçen Çandarlı ailesinin ilk büyük ismi. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nde (DİA) M. Münir Aktepe’nin maddesine göre Halil, İznik’in 1331’deki fethinden sonra Orhan Gazi tarafından kentin kadılığına getirildi. Sonraki yıllarda I. Murad’ın veziri oldu. Hayreddin Paşa 1387’de Balkanlar’da, Serez’de öldü. Mezar kitabesindeki tarih 789 (1387). Cenazesi büyük oğlu Ali Paşa tarafından İznik’e getirildi ve Lefke Kapısı’nın dışına gömüldü.

Caminin yapım tarihi iki kitabeden biliniyor. DİA’da Ahmet Vefa Çobanoğlu’nun “Yeşilcami Külliyesi” maddesine göre caminin iç kapısının üzerindeki kitabe, yapıma I. Murad döneminde, 780 (1378-79) yılında Çandarlı Halil Hayreddin Paşa tarafından başlandığını söyler. Dış kapının üstündeki üç satırlık kitabe ise inşaatın Hayreddin Paşa’nın ölümünden sonra, 794 (1392) yılında tamamlandığını ve mimarın Hacı bin Musa olduğunu kaydeder. Kültür Portalı da yapımın Hayreddin Paşa tarafından başlatıldığını, ölümünden sonra oğlu Ali Paşa’nın tamamladığını ve mimarın “Musa oğlu Hacı” olduğunu yazıyor. Kültür Portalı tamamlanma tarihini 1391-1392 olarak veriyor.

Cami bir külliyenin parçasıydı. Çobanoğlu’na göre günümüze ulaşmayan bir darülhadis ile bir imaretin varlığı biliniyor. Caminin güneydoğusunda harap bir çifte hamam kalıntısı duruyor. Bu hamamın 15. yüzyılda yapılıp külliyeye eklendiği tahmin ediliyor. Hamam 17. yüzyılda işlevini yitirmiş, sonra içine bir çini fırını kurulmuş. Bu, yakın zamanda yapılan temizlik çalışmalarında anlaşıldı.

Neye bakmalı?

• Minare: Yapıya adını veren minare, harimin batı köşesinde, mermer kaplı on iki köşeli bir kaideden yükselir. Çobanoğlu’na göre gövdenin büyük kısmında mangan moru ve firuze renkli sırlı tuğlalarla bir zikzak deseni oluşturulmuş. Zikzakların uçlarında piramidal çıkıntılar var. Şerefe altındaki kuşaklarda mor zemin üzerine firuze altıgenler, şerefe korkuluğunda firuze ve kobalt mavisi çiniler kullanılmış. Faruk Şahin bu minarede “unutulmuş bir çini tekniği” üzerine ayrı bir makale yayımladı.
• Son cemaat yeri: Önde üç bölümlü, oldukça derin bir son cemaat yeri. Orta bölüm on altı dilimli bir kubbeyle örtülü. İki yan bölümün cepheleri, geometrik desenli, oyma (ajurlu) mermer şebekelerle kapatılmış.
• Taç kapı: Mihrap ekseninde, mukarnaslı başlıklara oturan sivri kemerin altında iki renkli taş geçmeli bir kapı. Kemerin üstünde üç dilimli palmet bir tepelik, lentoda kûfî hatlı bir besmele, alınlıkta lotus-palmet ve rumi motifleri.
• Harim: Kültür Portalı’na göre ana mekân 11 x 11 metrelik kare planlı ve tek kubbeyle örtülü. Çobanoğlu’na göre kubbenin göbeğinde mavi, turuncu, kiremit kırmızısı, siyah ve beyazla yapılmış kalem işi bitkisel bir madalyon var. Duvarlar 3,34 metre yüksekliğe kadar gri damarlı mermer levhalarla kaplı.
• Mihrap: Zengin süslemeli mermer mihrap. Nişin ortasında geometrik bir madalyon, iki yanında sekiz kollu yıldızlar ve üstte mukarnaslı bir yaşmak var. Yaşmağın üzerindeki kûfî yazı “Her şeye hükmeden, yüce Allah’ın adıyla” anlamına geliyor. Minber ve vaaz kürsüsü yeni.

Yıkım ve onarım

Çobanoğlu’na göre cami 19. yüzyılın sonlarından itibaren bakımsızlıktan harap oldu. Yunan işgali sırasında da tahrip edildi. İngilizce Vikipedi bu hasarı 1922’ye tarihliyor. Caminin kendisi 1956-1960, minaresi 1961-1965 yılları arasında esaslı bir onarımdan geçti. İngilizce Vikipedi ise onarımın 1956’dan 1969’a kadar sürdüğünü yazıyor. Minarenin bugünkü sırlı tuğla ve çini kaplamasının ne kadarının özgün, ne kadarının bu onarımda yenilenmiş olduğu elimizdeki kaynaklarda ayrıntılı olarak geçmiyor.

Bugün Yeşil Camii’yi gezerken

Yeşil Camii bugün cami olarak kullanılıyor. Namaz vakitleri dışında, cami adabına uyarak gezilebiliyor. Minareyi en iyi, caminin önündeki bahçeden ya da karşıdaki imaret tarafından görürsünüz. Caminin karşısında Nilüfer Hatun İmareti, yani bugünkü Türk İslam Eserleri Müzesi var. İçerideki çini örnekleri, minaredeki sırlı tuğla geleneğinin sonraki yüzyıllarda nasıl geliştiğini görmek için iyi bir tamamlayıcı. Bu bina ve 2023’te açılan yeni arkeoloji müzesi için İznik Müzesi tarihi sayfasına bakabilirsiniz. Lefke Kapısı’nın dışındaki mezarlıkta, DİA’ya göre caminin banisi Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa ile oğlu Ali Paşa’nın kabirlerinin bulunduğu Çandarlı Türbesi var.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Bursa gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Çobanoğlu, Ahmet Vefa (2013). “Yeşilcami Külliyesi (İznik)”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 43, s. 495-496.
• Aktepe, M. Münir. “Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
• Eyice, Semavi; Güneş, Ahmet; Çobanoğlu, Ahmet Vefa (2001). “İznik”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 23 — mimari bölümü.
• Kültür Portalı, “İznik Yeşil Cami” (2 Ekim 2026’da erişildi).
• Şahin, Faruk (1989). “İznik Yeşil Camii Minaresi ve Unutulmuş Bir Çini Tekniği”. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi 4: 48-54 (DİA bibliyografyasından; metnine erişilmedi).
• Green Mosque, İznik ve İznik (İngilizce), Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası