Ankara Etnografya Müzesi Tarihi

Son güncelleme: 13 Ekim 2026

Ulus’tan Kızılay’a inen yolun üzerindeki tepede, önünde atlı bir Atatürk heykeli bulunan beyaz taş bina, Cumhuriyet’in müze olarak tasarlanıp yapılan ilk binalarından biri. Ancak çoğu ziyaretçi onu koleksiyonundan çok başka bir şeyle tanır: Atatürk’ün naaşı Anıtkabir bitene kadar, on beş yıl boyunca bu binanın iç avlusunda kaldı. Bu sayfa tepenin ve binanın hikâyesini, geçici kabir yıllarını ve koleksiyonda neye bakılabileceğini anlatıyor.

Namazgâh Tepesi

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre müzenin yapıldığı yer, eski Ankara’da bayram namazlarının kılındığı, dinî ve millî toplantıların yapıldığı bir vakıf arazisiydi. Adı da buradan geliyor. Cumhuriyet’ten sonra kentin yeni siluetinde öne çıkan bu tepe, Bakanlar Kurulu kararıyla ve müze yapılması şartıyla Maarif Vekâleti’ne devredildi. Aynı tepeye birkaç yıl sonra Türk Ocakları’nın merkez binası, yani bugünkü Resim ve Heykel Müzesi yapıldı. İki binanın mimarı da aynı kişi.

Binanın yapılışı (1925-1928)

Binayı, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın mimarlarından Arif Hikmet Koyunoğlu (1888-1982) tasarladı. Koyunoğlu Sanayi-i Nefise Mektebi’nde Giulio Mongeri ve Alexandre Vallaury’nin öğrencisi olmuş, işgal yıllarında İstanbul’da fotoğrafçılık yapmış ve 1922’de Ankara’ya gelmişti. Bakanlığın müze sayfasına göre yüklenici Erzurumlu Nazif Kotan, mermer ustası Hüseyin Avni Efendi, kubbedeki kabartmaların döküm ustası Hakkı Usta ve mühendis Bahri Bey’di.

Yapımın bitiş yılı kaynaklarda üç biçimde geçiyor. Bakanlık 1925’te başlayıp 1926’da bittiğini, TDV İslâm Ansiklopedisi 1927’de tamamlandığını, İngilizce Vikipedi ise 1925-1928 arasında yapıldığını yazıyor. Türkçe Vikipedi, binanın önce arkeoloji müzesi, sonra resim ve heykel müzesi olarak düşünüldüğünü, etnografya müzesi olmasına sonradan karar verildiğini belirtiyor. TDV’ye göre etnografya müzesi önerisini Macar Türkolog Gyula Mészáros yaptı. Eserler, İstanbul Müzeleri Müdürü Halil Ethem (Eldem) başkanlığındaki bir komisyon tarafından derlendi.

Üç açılış tarihi: 1927, 1928, 1930

Bakanlık, ilk müdür Hamit Zübeyr Koşay‘ın göreve başladığı 1 Haziran 1927’yi müzenin resmî kuruluş tarihi kabul ediyor. Ardından salonlar telaşla hazırlandı, çünkü Türkiye’yi ziyaret eden Afganistan Kralı Amanullah Han müzeyi görecekti. Bakanlığa göre ziyaret 27 Mayıs 1928’de gerçekleşti ve bu gün müzenin açılış tarihi sayıldı. Türkçe Vikipedi bu ilk açılışı 25 Mayıs 1928 olarak veriyor. Müzenin halka açıldığı tarih ise kaynakların uzlaştığı tarih: 18 Temmuz 1930.

Mimari: neye bakmalı?

TDV’ye göre bina 854 metrekarelik bir alana oturuyor ve tek katlı. On salon ile bir holden oluşan sergi bölümü ve beş odalı bir idare bölümü var. Dış duvarlar küfeki taşıyla kaplı. Ön cephedeki alınlık mermer ve eski Türk eserlerini hatırlatan oymalarla süslü.

• Merdiven ve giriş: Binaya 28 basamaklı bir merdivenle çıkılıyor. Dört sütunun arkasındaki üç gözlü kapıdan kubbealtı holüne giriliyor.
• İç avlu: Holün arkasındaki sütunlu avlu, ilk yapıldığında üstü açıktı ve ortasında mermer bir havuz vardı. Avlu Atatürk’ün geçici kabri olunca havuz bahçeye taşındı ve avlunun üstü çatıyla kapatıldı. Bugün gördüğünüz kapalı avlu bu dönemden kalma.
• Atlı heykel: Binanın önündeki bronz atlı Atatürk heykelini, Türkçe Vikipedi’ye göre 1927’de Millî Eğitim Bakanlığı İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica’ya yaptırdı.

Geçici kabir yılları (1938-1953)

Atatürk 10 Kasım 1938’de İstanbul’da öldü. Hükûmet, anıt mezar yapılana kadar naaşın bu müzede kalacağını açıkladı. Tabut 19 Kasım’da Yavuz zırhlısıyla İzmit’e, oradan trenle Ankara’ya getirildi ve Meclis binasının önündeki katafalkta halka açık tutuldu. İngilizce Vikipedi’ye göre 21 Kasım 1938‘de top arabasıyla müzeye götürüldü. Tabut, iç avluya yerleştirilen beyaz mermer bir lahdin içine konuldu.

Naaş on beş yıl burada kaldı. TDV’ye göre bu süre boyunca bina bir yandan anıt kabir olarak kullanıldı, bir yandan da müze çalışmaları sürdü. İngilizce Vikipedi’ye göre lahit 4 Kasım 1953’te Meclis Başkanı Refik Koraltan, Başbakan Adnan Menderes ve Genelkurmay Başkanı Nuri Yamut’un da bulunduğu bir törenle açıldı. Tabut, ölümün 15. yıldönümü olan 10 Kasım 1953 sabahı müzeden alındı ve askerî törenle Anıtkabir’e taşındı. Bakanlığa göre müze, iç düzenlemelerin ardından 1956’daki Uluslararası Müzeler Günü’nde yeniden halka açıldı. Giriş holündeki geçici kabir yeri bugün de Atatürk’ün anısına sembolik bir alan olarak korunuyor.

Koleksiyonda neye bakmalı?

TDV’nin 1991’de yayımlanan maddesine göre müzede o tarihte yaklaşık 40.000 eser vardı. Bunlar arasında şer’iye mahkemelerinden gelen 1.580 sicil defteri ve 6.500 ciltlik bir ihtisas kitaplığı da sayılıyor. Bakanlığa göre bugün dokuz kalıcı sergi salonu ve bir geçici sergi salonu bulunuyor: ahşap eserler, Hacı Bayram-ı Veli ve tarikat eserleri, yazma ve hat, askerî eşyalar, çini, Ankara evi, toprak, cam ve maden işleri, halı ve kilim ile süslenme ve giyim salonları. Öne çıkanlar:

• Ahşap eserler: Müzenin en değerli bölümlerinden biri. Ürgüp’e bağlı Damsa köyündeki Taşkın Paşa Camii’nin ahşap mihrabı ve minberi, Türkçe Vikipedi’ye göre Siirt Ulu Camii’nin minberi, Merzifon’daki Çelebi Sultan Mehmed Medresesi’nin kapısı ve Ankara’daki Ahi Şerafettin’in ahşap sandukası.
• Ankara evi odası: Tavan ve duvar süslemeleriyle değerli bir Ankara evinin misafir odası, restore edilerek özgün hâliyle kuruldu.
• Halı ve kilim: Uşak, Gördes, Bergama, Kula, Milas, Ladik, Karaman, Niğde ve Kırşehir halıları.
• Maden işleri: 15. yüzyıldan kalma Memlük kazanları, Osmanlı şerbet kazanları, sini ve tepsiler.
• Tarikat eşyaları ve hat: Selçuklu ve Osmanlı dönemi yazma kitaplar, minyatürler ve hat levhaları.
• Besim Atalay koleksiyonu: milletvekili ve dil bilimci Besim Atalay’ın ölümünden önce müzeye bağışladığı eserler.

Bugün Etnografya Müzesi’ni gezerken

Önce binaya dışarıdan bakın: 28 basamak, dört sütun, mermer alınlık ve kubbe, Cumhuriyet’in ilk yıllarında bir “millî müze”nin nasıl görünmesi gerektiğine dair bir fikir sunuyor. İçeride kubbealtından iç avluya geçin ve tavanına bakın. Bu çatı 1938’de, avlu kabir olunca eklendi. Ahşap eserler salonunu acele etmeden gezin. Mihrap ve minberlerdeki kündekâri ve oyma işçiliği yakından görülmeye değer. Resim ve Heykel Müzesi aynı tepede, binanın hemen yanında olduğundan iki müzeyi aynı gezide birleştirebilirsiniz. Müzede MüzeKart geçerli.

Ziyaret saatleri, ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Ankara gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Kültür ve Turizm Bakanlığı, muze.gov.tr: Ankara Etnografya Müzesi — ustalar, 1925-1926, Koşay 1 Haziran 1927, Amanullah Han 27 Mayıs 1928, 18 Temmuz 1930, geçici kabir, 1956, salonlar, güncel durum.
• Koç, Sema (1991). “Ankara Etnografya Müzesi”. TDV İslâm Ansiklopedisi 3: 210 — Namazgâh vakıf arazisi, Mészáros önerisi, bina ölçüleri, avlu ve havuz, 40.000 eser.
• Ankara Etnografya Müzesi, Ethnography Museum of Ankara ve Arif Hikmet Koyunoğlu, Vikipedi.
• Anıtkabir Komutanlığı resmî sitesi ve Anıtkabir maddesi — 13 Kasım 1938 açıklaması, 10 Kasım 1953 nakli.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası