Kaleköy Antik Yerleşimi Tarihi

Son güncelleme: 14 Ekim 2026

Nerede: İzmir, Kiraz; Kaleköy, Küçük Menderes vadisinin doğu ucundaki Kilbianon ovası
Antik adı: Bilinmiyor
Dönem: Ayakta kalan yapı Geç Roma / Erken Bizans dönemine tarihleniyor
Önemli tarihler: 18 Şubat 1999 II. derece arkeolojik sit tescili
Bugün: Kazı yapılmadı; kalıntıların büyük bölümü köyün altında

Kiraz’ın Kaleköy’ünde evlerin arasında yükselen tonozlu bir yapıya köylüler “Kale” diyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın tanıtımı ise onu bir gymnasion, yani antik bir spor ve eğitim yapısı olarak tanımlıyor. Kaleköy’deki antik yerleşim hakkında bilinenler az. Burada hiç kazı yapılmadı ve yerleşimin antik adı bilinmiyor. Bu sayfada kaynaklarda yer alanları ve yerleşimin içinde bulunduğu ovanın tarihini anlatıyoruz.

Kilbianon ovası: Koloe ve Palaiapolis

Kiraz, antik çağda Kilbos (Kilbianon) adıyla anılan ovanın içinde. Ali Özkan’ın Kiraz üzerine makalesinin aktardığına göre Strabon bu ovayı, Kaystros (Küçük Menderes) ovasının doğusunda, Messogis ve Tmolos dağları arasında uzanan, bereketli ve iyi iskân edilmiş bir ova olarak anlatır. Roma döneminde ova Aşağı ve Yukarı Kilbianoi diye ikiye ayrılıyordu. Yukarı Kilbos bugünkü Beydağ ve Kiraz’ı kapsıyordu. Burada öne çıkan iki yerleşim Palaiapolis ve Koloe’ydi.

İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne göre Roma döneminde gelişen Koloe, bugünkü Kiraz’ın 2 kilometre kuzeybatısındaki Hisar köyündeydi. Koloe, güneydeki komşusu Palaiapolis (Beydağ) ile birlikte “Kilbianoi” adıyla ortak sikke bastırmıştı. Hisar köyündeki kale Özkan’a göre büyük olasılıkla 13. yüzyılda, Laskarisler döneminde yapıldı ve Kilbos ovasının en büyük Bizans kalesi. Kiraz, Hierapolis ve Tripolis’ten gelen yolların Küçük Menderes vadisine indiği, Philadelphia (Alaşehir), Hypaipa ve Ephesos yönlerine ayrıldığı bir kavşaktaydı. Özkan, Kiraz bölgesinde henüz sistematik arkeolojik kazı yapılmadığını da vurguluyor.

Kaleköy’de neler var?

Kaleköy’deki kalıntılar hakkındaki bilgilerin tamamı Bakanlığın il müdürlüğü tanıtımından geliyor:

  • Gymnasion (“Kale”): Kentin büyük ölçüde sağlam kalmış tek yapısı. Yapıda kullanılan yarım daire kesitli tonoz tekniği, tanıtıma göre Geç Roma / Erken Bizans döneminde yapılmış olma olasılığını güçlendiriyor.
  • Yerleşim alanı: Kalıntıların büyük bölümünün üzerinde bugünkü köy duruyor. Yerleşim, gymnasionun çevresinde ve doğudaki tepelerle ova arasındaki eğimli arazide yoğunlaşıyor. Burada tonozlu yapılar ve temel kalıntıları görülüyor.
  • Nekropol: Köy mezarlığının güneyinde, Kaleköy-Haliller yolunun iki yanında geniş bir alana yayılıyor. Tahrip edilmiş mezar odaları var. Yerleşim alanı ile mezarlık birbirine girmiş durumda.

Kaleköy antik kenti ve çevresi, İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 18 Şubat 1999 tarihli ve 7780 sayılı kararıyla II. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edildi. Aynı tanıtım, ilçedeki eski eserlerin zaman zaman kaçak kazılarla çıkarılıp satıldığını, bir kısmının da Ödemiş Müzesi’ne teslim edildiğini yazıyor.

Bugün Kaleköy’ü gezerken

Kalıntılar köyün içinde; çevrili bir alan, giriş ya da bilgilendirme düzeni yok. Gymnasionun tonozlarına ve duvar örgüsüne bakın, köyün içindeki eski taşları ve temel izlerini arayın. Evlerin ve bahçelerin arasında olduğu için köylülerin mülklerine saygı gösterin. Nekropol alanında tahrip edilmiş mezar odalarına girmeyin. Aynı gün Hisar köyündeki Bizans kalesini de görebilirsiniz.

Ulaşım, süre ve çevredeki diğer yerler için: İzmir gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaleköy’deki antik kentin adı ne?

Bilinmiyor. Bölgenin Roma dönemindeki merkezi, Kiraz’ın 2 kilometre kuzeybatısındaki Hisar köyünde bulunan Koloe’ydi. Kaleköy’deki yerleşimin adını veren bir yazıt ya da kazı yok.

Köyde “Kale” denen yapı nedir?

Bakanlık tanıtımına göre bir gymnasion. Tonoz tekniğine bakılarak Geç Roma ya da Erken Bizans dönemine tarihleniyor. Kentin büyük ölçüde ayakta kalan tek yapısı.

Kaleköy’de kazı yapıldı mı?

Hayır. Alan 1999’da II. derece arkeolojik sit olarak tescil edildi, ama bugüne kadar bilimsel bir kazı yapılmadı. Kalıntıların büyük bölümü bugünkü köyün altında.

Kaynakça

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası

Scroll to Top