Alsancak Garı Tarihi

Son güncelleme: 14 Ekim 2026

Alsancak Garı, bugün Türkiye’de hâlâ tren duran en eski istasyonlardan biri. Kendisinden yalnızca birkaç kilometre güneydeki Kemer istasyonu daha eski sayılıyor. Garın kuruluş hikâyesi Anadolu’daki ilk demiryolunun hikâyesiyle aynı: Aydın ovasının incirini ve madenini İzmir Limanı’ndaki gemilere taşımak için kurulan bir İngiliz şirketi, hattının başlangıcını limanın yanına, o zamanlar Punta denen bu burna koydu.

İzmir-Aydın demiryolu ve Punta Garı (1856-1866)

Osmanlı hükümeti 22 Eylül 1856‘da İngiliz sermayeli Ottoman Railway Company‘ye (ORC) İzmir’den Aydın’a demiryolu yapma imtiyazı verdi. İngilizce Vikipedi’ye göre imtiyaz, hattın açılması için kararlaştırılan 1 Ekim 1860’tan itibaren 50 yıl geçerli olacaktı. İnşaat aynı yıl başladı. Şirket hattın başlangıcını limana yakın Alsancak’a koydu. İlk iki kilometrelik bölüm Kemer’e uzanıyordu. Buradaki istasyon adını yakındaki eski Kervan Köprüsü’nden alıyordu. Kemer bu yüzden ilk yıllarda şirketin ana yük deposuydu.

Hattın ilk bölümü 30 Ekim 1858‘de hizmete girdi. Türkçe Vikipedi bu bölümü Gaziemir’e (o zamanki adıyla Seydiköy) kadar, İngilizce Vikipedi İzmir-Seydiköy arası olarak veriyor. Bu, bugünkü Türkiye topraklarındaki ilk demiryoluydu. Osmanlı coğrafyasında ise Mısır’daki İskenderiye-Kahire hattından sonra ikinciydi. İstasyonun ilk adı Punta Garı‘ydı. İngilizce Vikipedi’ye göre ilk istasyon, birkaç hattı ve küçük bir deposu olan küçük bir binadan ibaretti. Yolcu az, yük trenleri de çoğunlukla Kemer’de boşaltılıyordu.

Maliyetler ve inşaat süresi hesaplanandan büyük çıktı. Türkçe Vikipedi’ye göre hat 24 Aralık 1860’ta Torbalı’ya, 15 Kasım 1862’de Selçuk’a, 1 Temmuz 1866‘da Aydın’a ulaştı. Aydın’a varınca yük trafiği Kemer’in kaldıramayacağı kadar arttı. Alsancak’a yeni hatlar, bakım atölyeleri, tren hangarları ve yük depoları eklendi, liman rıhtımı da uzatıldı. Şirketin Alsancak bakım atölyeleri, açıldıklarında İngilizce Vikipedi’ye göre imparatorluğun en büyükleriydi.

Banliyö trenleri ve saat kuleli istasyon (1860-1922)

Demiryolu yalnız yük taşımadı. Bornova, Buca ve Şirinyer’deki köşklerde yaşayan varlıklı tüccar aileleri her gün Alsancak’taki işlerine trenle gidip gelmeye başladı. Buca şube hattının açılış tarihi kaynaklarda farklı: Türkçe Vikipedi Şirinyer-Buca hattını 27 Temmuz 1860, İngilizce Vikipedi 1870 olarak veriyor. İngilizce Vikipedi’ye göre 1912’ye gelindiğinde şirket şehir içinde üç banliyö hattı işletiyordu.

Artan yolcu trafiği için daha büyük bir istasyon binası yapıldı. Bu binanın en göze çarpan parçası, güney cephesine bitişik saat kulesi. Tarihi konusunda kaynaklar ayrışıyor. İngilizce Vikipedi saat kuleli yeni istasyonun 1871’de açıldığını yazıyor. Türkçe Vikipedi ise kulenin meydana bakan cephesindeki nişe yerleştirilen saatin yapıya 1890’da eklendiğinin tahmin edildiğini söylüyor. İki kaynak da bu kulenin İzmir’in ilk saat kulesi olduğunda birleşiyor. Konak’taki ünlü saat kulesi bundan çok sonra, 1901’de yapıldı. İngilizce Vikipedi’ye göre saat kuleli bina bugün TCDD 3. Bölge Müdürlüğü’nün merkezi olarak kullanılıyor.

1890’larda Pasaport iskelesinden Kordon boyunca Alsancak Garı’na bir atlı tramvay hattı yapıldı. Yolcular gündüz bu tramvayla gara gelip ana hat trenlerine biniyordu. İngilizce Vikipedi’ye göre geceleri aynı raylar, liman sıkışıklığını azaltmak için yük trenlerini Pasaport iskelesine taşıyordu. Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı hükümeti hatta el koydu ve askerî taşımacılıkta kullandı. Şirket, savaştan sonra hattın kontrolünü yeniden aldı. İngilizce Vikipedi’ye göre gar 1922 İzmir yangınında hasar görmedi.

TCDD dönemi (1935-2006)

Cumhuriyet’in demiryollarını devletleştirme politikası kapsamında TCDD, ORC’yi 1 Haziran 1935‘te satın aldı. İngilizce Vikipedi satın alma bedelini 1.825.840 sterlin olarak veriyor. İstasyonun adı bu dönemde Punta’dan Alsancak’a çevrildi. İngilizce Vikipedi’ye göre 1938’de Ankara’ya günlük seferler başlayınca peronların üstüne bir tren hangarı ve bugünkü ana istasyon binası yapıldı.

1950’lerin başında limana giden raylar söküldü. Türkçe Vikipedi’ye göre garın banliyö kısmı 1970’te yeniden yapıldı. Gar 1935-2006 arasında Alsancak-Buca, 1970-2006 arasında da Alsancak-Cumaovası banliyö trenlerine hizmet verdi. 2001’de hatlar elektriklendirildi, hat sayısı 4’ten 10’a, peron sayısı 2’den 6’ya çıkarıldı.

İZBAN dönemi (2006’dan bugüne)

Gar, İzmir’in banliyö sistemi İZBAN’ın yapımı için 2006‘da yolcuya kapatıldı. Türkçe Vikipedi’ye göre yenilenen istasyon 30 Ağustos 2010‘da yeniden hizmete girdi. İngilizce Vikipedi ana hat yolcu seferlerinin aynı yılın 25 Mayıs’ında döndüğünü yazıyor. İngilizce Vikipedi’ye göre gar dört yıl kapalı kaldığı dönemde peronları Nil Karaibrahimgil ve Sıla’nın konserlerine sahne oldu.

Bugün istasyonun doğudaki ada peronlarından İZBAN’ın Cumaovası-Menemen hattı trenleri kalkıyor. Türkçe Vikipedi’ye göre TCDD Taşımacılık’a ayrılan kenar peronlar şu an hiçbir trene hizmet vermiyor. Garın iki girişi var: Atatürk Caddesi’ndeki ana kapı ve Liman Caddesi’ndeki İZBAN binası.

Garda neye bakmalı?

• Saat kulesi: Güney cephedeki kulenin meydana bakan tek yüzündeki nişte duran saat, İzmir’in ilk saat kulesinin saati.
• Bekleme salonu ve gişeler: Türkçe Vikipedi’ye göre girişten sonra gelen bilet gişesi ve büyük bekleme salonu, yüksek tavanları ve geniş kapı açıklıklarıyla geç dönem Osmanlı mimarisinin ayrıntılarını taşıyor.
• Vitraylı pencereler: Büyük pencere açıklıkları vitraylarla süslü. Taşıyıcı taş duvarlar ve beşik tonozlar binanın iskeletini oluşturuyor, beşik kemerler hem içerideki bölümleri ayırıyor hem dış cephedeki açıklıkları çerçeveliyor.
• Peron çatısı: Rayların üstündeki yüksek kısım demir kafes sistemle taşınıyor. Raylar arasındaki bölünmede de beşik kemerler kullanılmış.

Bugün Alsancak Garı’nı gezerken

Alsancak Garı müze değil, çalışan bir istasyon. Ayrı bir ziyaret saati ya da giriş ücreti yok, istasyon İZBAN seferleri boyunca açık. Peronlara geçmek için İzmirim Kart ile turnikeden geçmeniz gerekebilir. Ankara, Denizli ya da Ödemiş gibi yerlere ana hat ve bölgesel trenle gidecekseniz Alsancak’a değil Basmane Garı’na gidin. Gar Kordon’a, Kültürpark’a, Atatürk Müzesi’ne ve Kültür Sanat Fabrikası’na yürüme mesafesinde. Aynı hattın erken dönem istasyon binalarından birini içeriden görmek isterseniz, eski Seydiköy istasyonunda açılan Gaziemir’deki Seydiköy Anı Evi’ne İZBAN’la güneye giderek ulaşabilirsiniz.

Ulaşım, süre ve çevredeki diğer yerler için: İzmir gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Alsancak Garı, İzmir-Eğirdir demiryolu ve Kemer Tren İstasyonu, Vikipedi.
• Alsancak railway station, Ottoman Railway Company ve Kemer railway station, Vikipedi (İngilizce).
• Alsancak Garı, Kültür Envanteri (2 Ekim 2026’da erişildi).

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası