Phaselis Antik Kenti Tarihi

Son güncelleme: 15 Ekim 2026

Phaselis Antik Kenti, Antalya
Fotoğraf: Alexander Buschorn · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Nerede: Antalya, Kemer, Tekirova Mahallesi; denize uzanan küçük bir yarımada ve çevresi, Antalya-Kumluca karayolunun 57. kilometresi dolayı; Beydağları Sahil Milli Parkı içinde
Başka adları: Faselis
Dönem: MÖ 7. yüzyıldan 13. yüzyıl başına; en parlak çağları Klasik dönem ticareti ve MS 2. yüzyıl Roma dönemi
Önemli tarihler: MÖ 690 geleneksel kuruluş · MÖ 6. yüzyıl Naukratis’teki Hellenion’a katılım · MÖ 469-468 Kimon ve Delos Birliği · MÖ 360 dolayı Mausolos’la antlaşma · MÖ 334-333 Büyük İskender · MÖ 309 Ptolemaios · MÖ 167’den sonra Likya Birliği · MÖ 78-77 dolayı Zeniketes’in yenilgisi · MS 129 dolayı Hadrianus’un ziyareti · 451 Khalkedon Konsili · 1158 Selçuklu kuşatması
Bugün: Ören yeri; Bakanlığın sitesine göre (2 Ekim 2026’da bakıldı) her gün 08:00-19:00 açık, gişe 18:30’da kapanıyor, MüzeKart geçerli

Phaselis’in güney limanında yüzen biri, aslında iki bin yıl önce gemilerin bağlandığı rıhtımın kenarındadır. Çam ağaçlarının gölgesindeki ana cadde bu limanı kuzeydeki koya bağlar, caddenin iki yanında hamamlar, agoralar ve bir tiyatro sıralanır. Phaselis bir ticaret kentiydi ve bütün tarihi bu konumla açıklanabilir. Kent, Likya ile Pamphylia’nın sınırında, Doğu Akdeniz’in deniz yolunda, üç doğal limana sahip bir yarımadada kuruldu. Bu konum onu zenginleştirdi, ama Persler, Atinalılar, Makedonlar ve korsanlar için de çekici kıldı. Likya’nın genel tarihi ve Likya Birliği Xanthos Antik Kenti Tarihi sayfasında anlatılıyor.

Rodos kolonisi ve kuruluş efsanesi

Antik gelenek, Phaselis’in MÖ 690’da Rodoslular tarafından kurulduğunu söyler. Tarih, Rodos’un Sicilya’daki kolonisi Gela’nın kuruluşuyla aynı yıla bağlanır. Bakanlığın tanıtımı da kentin MÖ 7. yüzyılda kurulduğunu yazıyor. Kurucu olarak Rodos’un Lindos kentinden Lakios adı anılır.

Kuruluşa dair bir de efsane var. Antik yazar Philostephanos’un aktardığına göre Lakios, kentin kurulacağı toprağı Kylabras adlı bir çobandan satın aldı ve karşılığında ona tuzlanmış balık verdi. Kültür Portalı da kolonistlerin yöre halkına tahıl ya da kurutulmuş balık önerdiği, halkın balığı seçtiği bir anlatıya yer veriyor. Bu bir kuruluş efsanesi. Ama denizle geçinen bir kentin kendini anlatma biçimi olarak ilginç.

Doğu Akdeniz’in ticaret limanı

Phaselis erken dönemden itibaren uzak denizlerle ilişki kurdu. Tarihçi Herodotos, MÖ 6. yüzyılda Mısır firavunu Amasis’in Yunanlılara Nil deltasındaki Naukratis kentini verdiğini anlatır. Buradaki en büyük ve en ünlü Yunan kutsal alanı Hellenion’du ve onu dokuz kent ortaklaşa kurmuştu. Herodotos’un listesinde Khios, Teos, Phokaia, Klazomenai, Rodos, Knidos, Halikarnassos ve Midilli’nin yanında Phaselis de var. Küçük bir koloninin bu listeye girmesi, kentin ticaretteki ağırlığını gösteriyor. Kentin sikkelerinde gemi pruvası tasviri bulunması da aynı şeyi anlatıyor.

Bu ilk yüzyıllarda Phaselis, Likya’ya değil Pamphylia’ya sayılıyordu. Bean’e göre asıl Likya, Alakır Çayı vadisinin doğusuna uzanmıyordu. MÖ 550 dolayından itibaren kent Pers egemenliğine girdi.

Kimon, Atina ve Mausolos

MÖ 469 ya da 468’de Atinalı komutan Kimon, Perslere karşı seferinde Phaselis’e geldi. Plutarkhos’un anlatısına göre kent, Perslerden “kendi isteğine rağmen” kurtarıldı ve Atina’nın önderliğindeki Delos Birliği’ne katıldı. Bean’e göre Phaselis’in birliğe ödediği vergi, Efes’in vergisine eşitti. Bu da kentin ne kadar zengin olduğunu gösteriyor. MÖ 449’daki Atina-Pers barışında Phaselis, Pers savaş gemilerinin geçemeyeceği sınırlardan biri olarak anılır.

MÖ 4. yüzyılın ilk yarısında kent özerkti. Bu dönemde Karya satrapı Mausolos ile yaklaşık MÖ 360’ta bir antlaşma yaptı. Komşu Limyra’nın hükümdarı Perikles Likya’da Perslere karşı ayaklandığında Phaselis, Mausolos’un yanında yer aldı (bkz. Limyra Antik Kenti Tarihi).

Büyük İskender’in kışı

Büyük İskender, MÖ 334’te Granikos zaferinden sonra güneye inip Likya kentlerini teslim aldı. Tarihçi Arrianos’a göre, kışın tam ortasında, Phaselis’ten elçiler gelerek İskender’e dostluk önerdi ve ona altın bir taç sundu. İskender kente girdi ve Phaselislilerle birlikte, Pisidyalıların tarlalarda çalışan halkı rahatsız etmek için kurduğu bir kaleyi ele geçirdi. Plutarkhos da bir ayrıntı aktarır: Bir şölenden dönen İskender, agoradaki heykeli çiçeklerle süslemiş. Heykel, Aristoteles’in öğrencisi olan Phaselisli hatip ve tragedya yazarı Theodektes’indi. Phaselis’teki Athena tapınağında Akhilleus’un mızrağının sergilendiği de anlatılır. Kendini yeni bir Akhilleus olarak gören İskender için bu da bir çekim nedeni olmuş olabilir.

İskender’in Phaselis’te ne kadar kaldığı kaynaklarda farklı veriliyor. Kent genellikle onun MÖ 334-333 kışını geçirdiği yer olarak anılır. Bakanlığın tanıtımı bir aylık bir konaklamadan söz ediyor, Bean ise İskender’in kentte MÖ 333 baharında bir süre kaldığını yazıyor. Arrianos’a göre kral, ordusunun bir bölümünü Trakyalıların açtığı dağ yolundan Perge’ye gönderirken kendisi kıyı boyunca, ancak kuzey rüzgârı estiğinde yürünebilen bir sahil şeridinden ilerledi. Arrianos, sert bir güney rüzgârının ardından kuzey rüzgârının esip geçişi kolaylaştırmasını İskender’in ve askerlerinin tanrısal bir yardım olarak yorumladığını yazar.

Helenistik krallıklar ve Likya Birliği

İskender’in ölümünden sonra Phaselis el değiştirdi. MÖ 309’da Mısır kralı I. Ptolemaios kenti kuşatarak Antigonos’tan aldı. Kent, Seleukos kralı III. Antiokhos’un MÖ 197’de Likya’yı ele geçirmesine kadar Ptolemaios egemenliğinde kaldı. MÖ 188’deki Apameia Barışı’yla Likya Rodos’a bırakıldı. Phaselis bir Rodos kolonisi olduğu için bu dönemde resmen Likya’ya bağlandı. Roma Senatosu MÖ 167’de Likya’yı serbest bırakınca Phaselis, Likya Birliği’nin bir üyesi olarak birlik tipi sikke basmaya başladı. Almanca kaynaklara göre sikkeler kentin en az MÖ 138-104 arasında birlik üyesi olduğunu gösteriyor.

Korsanlar ve Roma

Likya ile Pamphylia denizlerinin sınırındaki konumu, MÖ 1. yüzyılın başında Phaselis’i Kilikya korsanları için bir sığınak yaptı. Bean’e göre kent MÖ 100 dolayında bağımsız görünüyordu ve kısa süre sonra korsan lideri Zeniketes tarafından işgal edildi. Romalı komutan Servilius Isauricus Zeniketes’i yenince Phaselis de Roma’nın eline geçti ve ağır hasar gördü. Tarih kaynaklara göre MÖ 78, 77 ya da 76 olarak veriliyor (bkz. Olimpos Antik Kenti Tarihi). Kent bundan sonra yeniden Likya Birliği’ne alındı ve halkı giderek Likçe adlar taşımaya başladı.

Romalı şair Lucanus, Pharsalos yenilgisinden kaçan Pompeius’un MÖ 48’de Phaselis’e uğradığını ve kenti boşalmış bulduğunu anlatır. Plutarkhos ise Pompeius’un Attaleia’ya (Antalya) çıktığını yazar. Lucanus’un anlatısı şiirsel bir anlatım olabilir. MÖ 42’de Brutus Likya’ya gelip Xanthos’u yıktığında Phaselis direnmeden teslim oldu.

Hadrianus’un ziyareti ve ikinci parlak çağ

Korsan savaşlarında harap olan kent, MS 1. yüzyılın sonlarından itibaren Roma İmparatorluğu altında yeniden yapıldı. Bugün görülen kalıntıların çoğu bu döneme ait. MS 129 dolayında İmparator Hadrianus kenti ziyaret etti ve ziyaret büyük törenlerle kutlandı. Ana caddenin güney limana açılan ucuna, imparatora adanmış anıtsal bir kapı dikildi. Bean, kapının 129 ya da 131 yılındaki ziyaret için yapıldığını yazar. Kentin sikke basımı, Likya’nın genelinde olduğu gibi İmparator III. Gordianus’un dönemine (238-244) kadar sürdü.

3. ve 4. yüzyıllarda iç bölgelerden gelen Isauria akınları ve artan korsanlık kentin gerilemesine yol açtı. Phaselis Bizans döneminde Myra’ya bağlı bir piskoposluktu. Piskoposu Fronto 451’deki Khalkedon (Kadıköy) Konsili’ne katıldı. 7. yüzyıldaki Arap akınlarından sonra kent hiçbir zaman tam toparlanamadı. Almanca kaynaklara ve Kültür Portalı’na göre 8. yüzyılda bir Bizans donanma üssü olarak kısa bir canlanma yaşadı. 1158’de Selçuklular kenti kuşattı. Selçukluların Antalya ve Alanya limanlarına ağırlık vermesiyle Phaselis bir liman olarak önemini yitirdi. Bakanlığın tanıtımına göre 13. yüzyılın başında tamamen terk edildi.

Üç liman ve ana cadde: neye bakmalı

Strabon, Phaselis’in üç limanından söz eder. Üçü de bugün tanınabiliyor. Kuzey Liman açık bir demir yeri, açıktaki kayalıklar yapay bir dalgakıranla birleştirilmiş. Orta Liman (Savaş Limanı) akropol tepesinin kuzey eteğinde, neredeyse yuvarlak ve bir zamanlar bir mendirekle kapatılmış. Güneyindeki yaklaşık 40 metrelik antik rıhtım hâlâ görülebiliyor. Güney Liman, yaklaşık 100 metrelik bir dalgakıranla korunuyordu. Dalgakıranın bir kısmı bugün su altında. Bean’e göre MÖ 4. yüzyıl kaynakları tek bir limandan söz ettiği için en eski liman olması muhtemel.

Kentin merkezi akropol tepesinin kara tarafındaki eteğinde. Ana cadde güney limandan orta limana uzanıyor, ortasında hafif bir dirsek yapıyor. Kaldırımlarıyla birlikte genişliği 20-24 metre. Caddenin güney ucunda Hadrianus Kapısı’nı arayın. Kapı yıkık. Bugün ayakta yalnızca ayak kaideleri duruyor ve yüzlerce bloğu çevreye dağılmış hâlde. Akdeniz Üniversitesi’nde yayımlanan bir çalışmaya göre ziyaretçilerin çoğu bu yüzden kapıyı fark etmeden geçiyordu ve alanda yerinde sergileme düzenlemesi yapıldı.

Caddenin iki yanında, yazıtla tanımlanan Kare Agora, küçük bir hamam, dükkân sıraları ve Erken Bizans döneminde eklenmiş daha büyük bir hamam var. Küçük hamam, Roma hamamlarının nasıl ısıtıldığını gösteren ayrıntılarıyla dikkat çekiyor. Akropolün kuzey yamacındaki tiyatroya merdivenli bir yol çıkar. Tiyatro küçük bir Helenistik tiyatro, sahne binası Roma döneminde eklenmiş. Kentin en anıtsal kalıntısı ise kuzeydeki tepeden su getiren Roma dönemi su kemerleri. Kemerlerin güney bölümü iyi korunmuş. Kuzey limanın arkasındaki yamaç kentin mezarlık alanı.

Kazılar

Phaselis’i ilk tanımlayanlar 19. yüzyılın gezginleriydi. Francis Beaufort 1811-1812’de, Charles Fellows 1838’de kenti ziyaret etti. 20. yüzyılda Alman araştırmacılar kentin topografyasını ve limanlarını inceledi. Bean 1976’da kentin “araştırıldığını ama kazılmadığını” yazıyordu. Son yıllarda Akdeniz Üniversitesi’nden Prof. Dr. Murat Arslan başkanlığındaki ekip, yaklaşık on yıllık yüzey araştırmalarının ardından Bakanlığın desteğiyle kazı, onarım ve sergileme çalışmaları yürüttü. 2023’teki çalışmalarda ana caddenin limana uzanan, toprak altında kalmış bölümü açılıyordu. Akdeniz Üniversitesi’nin bir sayfasına göre kazı başkanlığı 2025’ten itibaren Selçuk Üniversitesi’nden Prof. Dr. Erdoğan Aslan’a geçti.

Bugün Phaselis’i gezerken

Ören yerine girdikten sonra yol, sağda kentin eski surları ve bir tapınak ya da anıt mezar olabilecek temel kalıntılarıyla başlar. Su kemerlerinin yanından geçip orta limana, oradan ana caddeye ulaşırsınız. Caddeyi güneye doğru yürüyüp Hadrianus Kapısı’nın kaideleriyle güney limanda bitirmek, kentin mantığını anlamanın en kolay yolu.

Çam ağaçları alanın büyük bölümünü gölgeliyor ve üç koyun hepsinde denize girilebiliyor. Bakanlığın sitesine göre (2 Ekim 2026’da bakıldı) ören yeri her gün 08:00-19:00 açık, gişe 18:30’da kapanıyor. Yaz aylarında Kemer’den gelen tekne turları koylara demirlediği için öğle saatleri kalabalık olabilir. Sabahın erken saatleri daha sakin.

Ulaşım, süre ve çevredeki diğer yerler için: Antalya gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Phaselis’i kim kurdu?

Antik geleneğe göre Rodoslu kolonistler, MÖ 690’da. Kurucu olarak Lindoslu Lakios anılır. Toprağın bir çobandan tuzlanmış balık karşılığında alındığı anlatısı bir kuruluş efsanesi.

Büyük İskender Phaselis’te kışı mı geçirdi?

Arrianos, Phaselislilerin elçilerinin İskender’e kışın ortasında altın taç sunduğunu ve kralın kente geldiğini yazar. Kent genellikle MÖ 334-333 kışının geçirildiği yer olarak anılır. Bakanlık bir aylık bir konaklamadan söz ediyor, George Bean ise kalışı MÖ 333 baharına tarihliyor.

Hadrianus Kapısı hâlâ ayakta mı?

Hayır. Kapı yıkılmış, yalnızca ayak kaideleri yerinde duruyor ve blokları çevreye dağılmış durumda. Antalya’daki ünlü Hadrianus Kapısı ayrı bir yapı ve hâlâ ayakta.

Phaselis’in üç limanı hangileri?

Kuzey Liman, Orta Liman (Savaş Limanı da denir) ve Güney Liman. Ana cadde güney limanı orta limana bağlar. Bean’e göre en eski liman büyük olasılıkla güneydeki.

Kaynakça

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası

Scroll to Top