Tayyare Kültür Merkezi Tarihi

Son güncelleme: 16 Ekim 2026

Atatürk Caddesi’nde, Heykel’den Ulu Cami’ye yürürken önünden geçilen sade cepheli bina, Bursalıların kuşaklar boyunca “Tayyare” dediği yer. Adını uçaktan, daha doğrusu onu yaptıran cemiyetten alıyor. Bina 1932’den beri önce tiyatro ve konser salonu, sonra sinema, 1995’ten beri de kültür merkezi olarak kullanılıyor. Bursa’nın genel tarihi için Tophane Surları tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Bir cemiyet ve bir yarışma

Türk Tayyare Cemiyeti, Türkiye’de havacılığı geliştirmek amacıyla 16 Şubat 1925’te kuruldu ve 1935’te Türk Hava Kurumu adını aldı. Bursa’daki salonun yapıldığı yıllarda adı hâlâ Tayyare Cemiyeti’ydi. Binanın adı da buradan geliyor.

Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin Alan Başkanlığı’na ve Türkçe Vikipedi’ye göre cemiyet 1930’da bir mimari proje yarışması açtı. Yarışmayı Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu kazandı. Vikipedi yarışmanın uluslararası olduğunu yazıyor. Koyunoğlu o yıllarda Ankara’daki Etnografya Müzesi ve Türk Ocağı binasıyla tanınan bir mimardı. İnşaatı, daha önce İzmir’de Millî Kütüphane’yi ve büyük bir sinemayı yapan Nuri-Sermed-Sisa-Rosu ortaklığı üstlendi. Bina 1932’de tamamlandı. Yüksel Baysal’ın aktardığına göre o yıl Cumhuriyet gazetesi açılışı “Bu cesamet ve bu sistemde tiyatro binası İstanbul’da da yoktur” diye duyurmuştu.

Mimarın anlattıkları

İnşaatın perde arkası, Koyunoğlu’nun Hasan Kuruyazıcı’nın derleyip yayımladığı anılarından biliniyor. Bu anlatım tek taraflı, ama başka bir kaynakta bulunmayan ayrıntılar içeriyor. Koyunoğlu’na göre ailesiyle Bursa’ya taşındı ve Setbaşı yakınında bir ev kiraladı. Temel kazısı beklenenden zor çıktı. Kazıda sürekli dolgu toprak ve yıkıntı çıkıyor, sağlam zemine bir türlü ulaşılamıyordu. Mimarın anlatımına göre 7 metre derinlikte “eski zamanın koza fırınları” bulundu. Sözleşmedeki basit taş temel yerine, İstanbul’dan çağırdığı inşaat mühendisi Hakkı Bey’le birlikte binanın büyük bölümünü radye jeneral, yani tek parça bir beton plak üzerine oturtmaya karar verdiler.

Koyunoğlu inşaat sırasında yerel yetkililerin ve cemiyetin Bursa temsilcisinin işe karışma girişimlerine karşı çıktığını anlatır. Anılarına göre cemiyet onu kontrol mimarlığından aldı ve işi geciktirdiği gerekçesiyle 10 bin liralık tazminat davası açtı. Mimar karşı dava açtı. Dava üç yıl sürdü ve Koyunoğlu’nun anlatımına göre onun lehine sonuçlandı. Koyunoğlu mahkemenin ödenmesine karar verdiği yarışma ücretini cemiyete bağışladığını söyler.

Tiyatrodan sinemaya

Bina ilk yıllarında tiyatro ve konser salonu olarak kullanıldı. Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne ve Vikipedi’ye göre 1945’te Bursa Belediyesi tarafından satın alındı. Bundan sonra sinema olarak çalıştı ve kentte “Tayyare Sineması” adıyla anılır oldu. 1961-1962’de Atatürk Caddesi’ne bakan tarafa iki kat eklendi ve buraya belediyenin bazı birimleri taşındı.

Restorasyon ve kültür merkezi

Belediyeye göre binayı özgün biçimine döndürmek için restorasyon 1991’de başladı. Alan Başkanlığı ve Vikipedi başlangıç için 1992’yi veriyor. Çalışmalar 1995’te bitti ve bina Tayyare Kültür Merkezi adıyla açıldı. Belediyenin tanıtımında 1995’teki açılış için 581 kişilik bir gösteri salonundan söz ediliyor. Bugünkü büyük salonun kapasitesi ise 700 kişi olarak veriliyor. Vikipedi’ye göre bina uzun yıllar kentte kültür ve sanat etkinliklerinin yapılabildiği tek mekândı. Aralık 2016’da belediye yangın, ses, alarm ve ışık sistemlerinden koltuklara, zeminden fuayeye kadar kapsamlı bir yenileme yaptı.

Neye bakmalı?

• Cephe: Binanın üslubu konusunda kaynaklar ayrışıyor. Alan Başkanlığı binayı 1930’larda ulusal mimarlık yerine benimsenen uluslararası eğilimlerin, yani sadelik, ekonomi ve işlevselliğin bir örneği sayıyor. Belediyenin tanıtımı ise binayı “Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi eserleri arasında en sade ve güzel örneklerinden” biri olarak tanımlıyor. Cepheye bakıp hangisine daha yakın bulduğunuza kendiniz karar verebilirsiniz.
• Sonradan eklenen katlar: Atatürk Caddesi’ne bakan bölümdeki iki kat 1961-1962 eki.
• Sokağın adı: Binanın adresi Uçak Sokak. Cemiyetle bağı sokak adında da yaşıyor.
• Komşuları: Aynı cadde üzerinde 1926’da yapılan Hükümet Konağı, Defterdarlık ve bugün Bursa Kent Müzesi olan eski adliye binası.

Bugün Tayyare Kültür Merkezi’ni gezerken

Tayyare bir müze değil, çalışan bir kültür merkezi. İçini görmek için bir etkinliğe gitmek gerekiyor. Belediyenin tanıtımına göre büyük salonun yanında sergi ve toplantı salonları da var. Bilet satış sitelerinde Ekim ve Kasım 2026 için çocuk ve pazar sineması gösterimleri ile tiyatro oyunları listeleniyor. Program değiştiği için güncel takvimi Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin etkinlik sayfasından kontrol edin. Binanın dışını Atatürk Caddesi’nden her zaman görebilirsiniz. Ulu Cami birkaç dakikalık yürüme mesafesinde.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Bursa gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Bursa Büyükşehir Belediyesi, “Tayyare Kültür Merkezi” (2 Ekim 2026’da erişildi).
• Bursa Büyükşehir Belediyesi Alan Başkanlığı, “Tayyare Kültür Merkezi” (Bursa Kültür Varlıkları Envanteri: Anıtsal Eserler’e dayanarak).
• Baysal, Yüksel (8 Ağustos 2017). “Genç Cumhuriyet’in Anadolu’ya açılan ilk kültürel kapısı”, Bursa’da Zaman — Koyunoğlu’nun anılarından alıntılarla (Kuruyazıcı, Hasan [hzl.], Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bir Mimar: Arif Hikmet Koyunoğlu, YKY).
• Toprakoğlu, Hatice Kübra ve Durak, Selen (2020). “Bursa’da Kentsel Gelişime Yön Verme Amacıyla Düzenlenmiş Mimarlık Yarışmaları”. Paradoks 16/1: 119-145.
• Milliyet / AA (25 Aralık 2016). “Tayyare Kültür Merkezi yenileniyor”.
• Tayyare Kültür Merkezi, Türk Hava Kurumu ve Arif Hikmet Koyunoğlu, Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası