Şirince Köyü Tarihi

Son güncelleme: 14 Ekim 2026

Şirince’de dar sokaklardan yukarı çıkarken iki yerde duraksarsınız. İkisi de kilise. Birinin kapısının üstünde 11 satırlık Yunanca bir kitabe var. Ötekinin çan kulesinde 1876 tarihi okunuyor. Bu yazıtlar köyün bugünkü sakinlerinin değil, 1924’e kadar burada yaşayan Ortodoks Rumların izleri. Şirince, Türkiye ile Yunanistan arasındaki 1923 nüfus mübadelesinin bir köyde nasıl yaşandığını hâlâ taşlarında gösteren yerlerden biri.

Bu sayfa köyün tarihini anlatıyor. Köylülerin “Panaya Kapulu” dediği ve 1891’de Lazarist rahiplerin bulduğu yapı için Meryem Ana Evi Tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Bir ad, üç biçim

Köyün bilinen en eski adı Kırkınca ya da Kirkince. Türkçe Vikipedi, bu adın efsanevi bir çağda dağlara sığınan kırk kişiden geldiği rivayetini aktarıyor. Bu yalnız bir halk anlatısı. Ad Türkçe söylenişte Çirkince’ye dönüştü. Bir başka anlatıya göre köyü kuranlar başkaları gelmesin diye ona “çirkin” anlamında bu adı koymuştu. Bu da kaynağı belirsiz bir hikâye. Araştırmacı Cahit Tecli ise adın Osmanlı kayıtlarında Çirkin, Çirkinlü gibi adlarla geçen bir Türkmen oymağından gelebileceğini öne sürdü.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında İzmir Valisi Kâzım Dirik’in talimatıyla köyün adı Şirince olarak değiştirildi. Yıl kaynaklara göre değişiyor: İngilizce kaynaklar 1926, Almanca kaynaklar 1928 diyor. Alman Vikipedi’ye göre 1919-1922 arasındaki Yunan işgali sırasında köy bir süre yakındaki dağın antik adıyla, Solmissos diye anıldı.

Türkçe konuşan Rumların köyü

Çevrede yerleşim çok eski. 2001-2002’de yapılan yüzey araştırmaları köyün etrafında antik ve Ortaçağ’a ait yedi köy ile dokuz çiftlik izi buldu. Bugünkü köyün ne zaman kurulduğu ise belli değil. İngilizce kaynaklara göre bir Osmanlı kaydı 1650 civarında Çirkince’de, hepsi Ortodoks Hristiyan, yalnızca 18 vergi mükellefi olduğunu gösteriyor. 1699’da köye gelen İngiliz rahip Edmund Chishull bütün halkın Hristiyan olduğunu yazdı.

Köy 19. yüzyılda hızla büyüdü. 1832 ve 1833’te iki kez buraya gelen İngiliz gezgin Francis Arundell en az 300 haneden ve 1.500 kadar kişiden söz eder. Not ettiği en ilginç ayrıntı dil: Köyün başlıca dili Türkçeydi, Rumcayı ise az biliyorlardı. 1908 tarihli İzmir Vilayeti Salnamesi aynı şeyi söylüyor. Salnameye göre Çirkince, Ayasuluğ nahiyesinin merkeziydi, bin haneyi aşkındı ve halkın tamamı Rumdu, “lisan-ı maderzadları” yani ana dilleri Türkçeydi. Türkçe Vikipedi 19. yüzyılda 1.800 haneden söz ediyor. Bu rakamı başka bir kaynakta doğrulayamadık.

Köy tarım ve özellikle incirle zenginleşti. 19. yüzyılda incirin büyük bölümü Avrupa’ya ihraç ediliyordu. Bağcılık, tütün, zeytin ve arıcılık da vardı. O yıllarda Selçuk, yani Ayasuluk, demiryoluna kadar küçük ve sönük bir köydü. Bölgenin asıl merkezi dağdaki Çirkince’ydi.

Mübadele

1919-1922 arasında bölge Yunan işgali altındaydı. Savaştan sonra Türkiye ile Yunanistan Ocak 1923’te Lozan’da nüfus mübadelesi sözleşmesini imzaladı. Mübadele din esasına dayanıyordu. Bu yüzden ana dili Türkçe olan Ortodoks Rumlar da Yunanistan’a gönderildi. Akademik bir çalışmanın ifadesiyle 1923-24 mübadelesiyle bölgede hiç Rum kalmadı. Türkçe Vikipedi’ye göre köyün eski sakinlerinin çoğu Yunanistan’ın Katerini bölgesinde Nea Efesos adını verdikleri köye yerleşti.

Boşalan evlere Yunanistan’dan gelen Müslüman mübadiller yerleştirildi. Türkçe Vikipedi bunların Kavala’ya bağlı Müştiyan (Mustheni) ve Somokol (Domatia) köylerinden geldiğini yazıyor. Alman Vikipedi de Selanik ve Kavala yöresini gösteriyor. Mübadeleden sonra Çirkince bölgenin merkezi olma özelliğini yitirdi. Demiryolu kenarındaki Ayasuluk, yani bugünkü Selçuk, asıl merkez haline geldi.

Köyün nüfusu 1950’lere kadar 2-3 bin civarında kaldı. Sonra aileler Selçuk’a ve İzmir’e göç etmeye başladı. 2012’de nüfus 530 kadardı, 2022’de 456’ya indi. Sabahattin Ali’nin “Çirkince” adlı öyküsü, mübadelenin öncesini ve sonrasını bu köy üzerinden anlatır.

İki kilise

Akademisyenler M. Sacit Pekak ve Suavi Aydın, Selçuk ve çevresindeki 19. yüzyıl kiliselerini inceledikleri çalışmada ilginç bir şeye dikkat çekiyor: Selçuk’ta da çok sayıda Rum yaşamasına karşın bugün orada hiç kilise yok. Bölgede kilise yalnız Şirince’de ve çevresinde ayakta kalmış.

• Vaftizci Yahya (Ioannes Prodromos) Kilisesi: Köyün içinde, doğuya alçalan bir yamaçta. Kuzey kapısının üstündeki 11 satırlık Yunanca kitabeye göre kilise eski bir kilisenin yerine Eylül 1805’te yapıldı. 1983 tarihli bir rapor ise 1832’yi veriyor. Batı cephesi neredeyse sokak seviyesinde, doğu cephesi ise aşağıdaki sokaktan yüksek bir duvar gibi yükseliyor. Mermer çan kulesinin kuzey yüzündeki yazıtta 1876 tarihi okunuyor. Apsis yönündeki nişlerin bazılarında fresk kalıntıları var. Kilise 1990’larda Efes Müzesi çalışanlarınca, Amerikalı bir ailenin desteğiyle onarıldı. Son restorasyonu 2016’da tamamlandı.
• Aziz Dimitrios Kilisesi: Köyün öteki kilisesi. Araştırmacı Fügen İlter’in Vaftizci Yahya için “Yukarı Kilise” adını kullanması, bunun köyün aşağı kesiminde kaldığını gösteriyor. Pekak ve Aydın’a göre bir süre cami olarak kullanıldığı için ayakta kalabildi. İl Özel İdaresi’nin restorasyonu 2014’te tamamlandı. Yapının mülkiyeti Selçuk Belediyesi’ne geçti ve kilise ziyarete açıldı.

Köyün girişinde, güneydeki tepede adı ve tarihi bilinmeyen harap bir kilise daha var. Köyün 2 km kuzeydoğusunda da tek mekânlı küçük bir şapel kalıntısı bulunuyor.

Bugün Şirince’yi gezerken

Bugün görülen evlerin çoğu 19. yüzyıldan kalma: taş ve ahşaptan yapılmış, beyaz duvarlı, kırmızı kiremit çatılı evler. Köy 1990’lardan itibaren koruma altına alındı. Eski evlerin onarılıp pansiyona dönüştürülmesiyle bugünkü kırsal turizm kimliğini kazandı. Kültür Bakanlığı’nın tanıtımı da Şirince’nin bağcılık, şarapçılık ve zeytincilikle bilindiğini, 1990’lardan beri turizm kimliği kazandığını belirtiyor.

Gezinize aşağıdaki Dimitrios Kilisesi’nden başlayıp yokuşla Vaftizci Yahya Kilisesi’ne çıkabilirsiniz. İkincisinin kuzey kapısındaki kitabeye ve çan kulesindeki 1876 yazıtına bakın. Ana caddeyi ve dükkânları geride bırakıp üst mahallelere çıktığınızda evlerin birbirinin manzarasını kapatmayacak biçimde yamaca yerleştirildiğini görürsünüz. Selçuk’tan iki yol var, ikisi de 8 km kadar ve virajlı. Yaz aylarında ve tur saatlerinde köy çok kalabalık oluyor.

Ulaşım, süre ve çevredeki diğer yerler için: İzmir gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Pekak, M. Sacit; Aydın, Suavi. “Selçuk ve Çevresinde Osmanlı İdaresindeki Gayrimüslim Tebaanın İmar Faaliyetleri”. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 15(2): 125-155.
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Efes Ören Yeri sayfasındaki Şirince notu (erişim 2 Ekim 2026).
• “Restorasyonda leylek hassasiyeti”, Yerelgüç — Dimitrios ve Saint John kiliselerinin restorasyonları.
• Feridun Emecen, “Ayasuluk”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 4 (1991).
• Şirince, Şirince ve Şirince, Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası