İzmir Saat Kulesi Tarihi

Son güncelleme: 14 Ekim 2026

Konak Meydanı’nın ortasındaki ince, beyaz kule İzmir’in en çok fotoğraflanan yapısı ve belediyenin amblemi. Onu bir saat kulesinden çok bir şadırvan gibi tasarlanmış kılan dört çeşmesi, at nalı kemerleri ve yıldızlarla bezeli gövdesiyle Osmanlı’nın diğer saat kulelerinden belirgin biçimde ayrılıyor. Kulenin hikâyesi, bir padişahın tahta çıkış yıldönümü, sürgün sayılan bir vali ve kentin Levanten bir mühendisinin buluştuğu kısa ama ayrıntılı biçimde belgelenmiş bir inşaat hikâyesi.

Neden bir saat kulesi?

II. Abdülhamid 1876’da tahta çıktı. Tahta çıkışının 25. yılı yaklaşırken, İzmir’deki Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nin (APİKAM) yayımladığı araştırmaya göre padişah 1317 (1899-1900) yılında çıkardığı bir iradeyle birçok vilayet ve sancakta kendi adına büyük saatler yapılmasını istedi. Bu iradenin ardından imparatorluğun dört bir yanında saat kuleleri yükseldi; bunların birçoğu bugün bulundukları kentin simgesi. Kuleler, Tanzimat’tan beri kentlerde yapılan kışla, hükümet konağı ve hastane gibi yapılarla birlikte modernleşmenin kamusal yüzünün parçasıydı.

İzmir’in valisi o yıllarda Mehmed Kâmil Paşa’ydı. Daha önce iki kez sadrazamlık yapmış olan Kâmil Paşa, aynı araştırmaya göre 1895’te İzmir’e bir tür sürgün olarak atanmıştı. Paşanın kuleye özel önem vermesi, padişahla ilişkisini düzeltme çabasıyla da açıklanıyor.

Kararından açılışına bir yıl

• 1 Ağustos 1900: Vali Kâmil Paşa başkanlığında Hükümet Konağı’nda yerel yöneticiler, mülki ve askeri erkân ve şehrin ileri gelenleri toplandı. Kentin adına, Sarıkışla yakınında, dört yandan görünen saatli bir çeşme yaptırılmasına karar verildi.
• 14 Ağustos 1900: İnşaat komisyonu, projeyi hazırlayan Mösyö Péré’nin “Arap mimarisi üslubunda” çizdiği çeşmeli saat kulesi planlarını inceledi ve uygun buldu. Kulenin gümüşten bir modelinin kuyumculara yaptırılıp padişaha sunulması da kararlaştırıldı.
• 1 Eylül 1900: Abdülhamid’in tahta çıkışının 24. yıldönümü kutlamalarında Vali Kâmil Paşa temel çukuruna ilk taşı koydu. Aynı gün Sarıkışla’nın iç meydanında yirmi beş musluklu bir sebilin de temeli atıldı.
• 1900-1901: İnşaat taşlarının seçimi için Vilayet Nafia Başmühendisi Baranofski ile Péré Sarayköy’e gitti. 30 Ocak 1901’de işin tamamı, açılıştan önce teslim edilmek üzere 1.700 Osmanlı lirası karşılığında Péré’ye ihale edildi.
• 1 Eylül 1901: Tahta çıkışın 25. yıldönümünde kule törenle açıldı. Yapının bazı eksikleri vardı; saatlerin tedarik edilip yerine takılması dahil bu eksiklerin törenden sonra tamamlanmasına karar verildi.

Mimar: Raymond Charles Péré

Kulenin tasarımcısı İzmirli Levanten Fransız mimar Raymond Charles Péré. Yazılışı kaynaklarda Péré, Pere ya da Père olarak değişiyor; dönemin belgelerinde “Mühendis Mösyö Raymond Pere” diye geçiyor. Péré’nin “Arap üslubu” diye tanımlanan tasarımı, Kuzey Afrika’nın İslam mimarisinden alınmış öğeleri bir Osmanlı çeşmesi fikriyle birleştiriyordu. Bu tercih, İzmir kulesini imparatorluğun daha sade, Batı tipi saat kulelerinden ayıran temel özellik oldu. Türkçe kaynaklar kuleyi bu yüzden Osmanlı saat kulelerinin en zariflerinden biri sayıyor.

Saatler ve II. Wilhelm rivayeti

Kulenin saatlerinin Alman İmparatoru II. Wilhelm tarafından, dönemin Osmanlı-Alman yakınlaşmasının bir işareti olarak hediye edildiği sık anlatılır. Türkçe Vikipedi bu konuda “birtakım kayıtlar” bulunduğunu yazıyor, ama bu kayıtları göstermiyor. Açılışa ilişkin ayrıntılı arşiv araştırması ise kulenin saatlerinin açılış gününde henüz yerinde olmadığını, törenden sonra tedarik edileceğini aktarıyor. Bu yüzden Wilhelm’in hediyesi kesinleşmiş bir olgu değil, bir rivayet olarak okunmalı.

Neye bakmalı?

• Plan ve ölçü: Kule 81 metrekarelik bir taban üzerine, dört basamaklı haç biçimli mermer bir platformda yükselen sekizgen planlı, dört katlı bir yapı; yüksekliği 25 metre. Platform beyaz mermerden, gövde kesme taştan. İngilizce kaynaklara göre iç iskeleti demir ve kurşundan.
• Dört çeşme: Kaidenin çevresinde dairesel düzende dört çeşme var; kolonlar Kuzey Afrika etkisini taşıyor. Kulenin özünde bir şadırvan olarak tasarlandığını en iyi bu bölüm gösteriyor.
• At nalı kemerler: Gövdenin dört yüzünde, ortada küçük balkon görüntüsü veren at nalı kemerli nişler.
• Ay-yıldızlar: Saatlerin altında, doğu ve batı yüzlerde Osmanlı arması, kuzey ve güney yüzlerde Abdülhamid’in tuğrası kabartma olarak vardı. Cumhuriyet döneminde Osmanlı’yı anan yazı ve sembollerin kaldırılmasına ilişkin düzenlemeden sonra bunlar kazınıp yerlerine ay-yıldız yapıldı.
• Gövde ve saatler: İçleri beş kollu yıldızlarla dolu baklava dilimli kabartmalar ve üst bölümde üç sıra mukarnas. Dört yüzde 75 santimetre çaplı birer saat var. İngilizce kaynaklara göre dördüncü katta on iki sütunun taşıdığı bir çan bulunuyor.

Depremler, hırsızlık ve onarım

Kule iki depremde ağır hasar gördü. İngilizce kaynaklara göre 31 Mart 1928 depreminde kulenin tepesi yıkıldı. 1 Şubat 1974’teki 5,2 büyüklüğündeki depremde ise saat kadranlarının üzerindeki son kat çöktü; Türkçe kaynaklara göre saat, depremin oluş saati olan 02.04’te durdu. Kule iki yıl içinde onarıldı ve saat yeniden çalıştırıldı.

16 Temmuz 2016 sabahı, darbe girişiminin ardından meydanda yapılan gösteriler sırasında kule hasar gördü; saat ve çeşmelerin bazı parçaları çalındı. Saati çalan kişi bir hafta sonra yakalandı. Şubat-Eylül 2019 arasında kulede kapsamlı bir yenileme ve güçlendirme çalışması yapıldı.

Kule kentin kimliğine o kadar yerleşti ki 1983-1989 arasında basılan 500 liralık banknotların arka yüzünde yer aldı ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin amblemine girdi. İstanbul’daki Miniatürk’te 1/25 ölçekli, Safranbolu’daki Zamanın Tanığı Saat Kuleleri Parkı’nda da bir maketi bulunuyor.

Bugün Saat Kulesi’ni gezerken

Kule Konak Meydanı’nın ortasında, iskele ve metro çıkışının hemen yanında. Önce kuleyi kaidesinden okuyun: dört çeşme ve basamaklı platform, onun bir şadırvan olarak düşünüldüğünü gösterir. Sonra gövdenin dört yüzünde, tuğra ve arma yerine kazınmış ay-yıldızları arayın. Kulenin 1901’deki konumu, o gün meydanı kaplayan Sarıkışla ile Hükümet Konağı arasındaki boşluğa göre seçilmişti; meydanın bu dönüşümünü Konak Meydanı tarihi sayfasında bulabilirsiniz.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: İzmir gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM). “İzmir Saat Kulesi’nin doğuş öyküsü”, İzmir’den Bir Köşe dizisi. Internet Archive — irade, Kâmil Paşa, komisyon kararları, Péré ihalesi, açılış.
• Kuyulu, İnci (2001). “İzmir” (Mimari), TDV İslâm Ansiklopedisi — 1901 tarihli Saat Kulesi.
• Republic of Türkiye (2020). “The Historical Port City of Izmir”, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi dosyası.
• İzmir Saat Kulesi ve İzmir Clock Tower (İngilizce), Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası