Kalecik Kalesi Tarihi

Son güncelleme: 13 Ekim 2026

Kalecik’e girerken ilçenin ortasından yükselen kayalık hemen göze çarpar. Evler eteklerine yaslanmış, tepesinde yıkık surlar var. İlçe adını bu kaleden alıyor. Kalecik Kalesi büyük bir kent kalesi değil, bir kaya üstü sığınak ve gözetleme yeri. Kızılırmak vadisine ve Ankara’yı Çankırı’ya bağlayan yola hâkim. Tarihi hakkında yazılı bilgi az. Ne zaman yapıldığını gösteren bir kitabe yok ve kaynakların çoğu birbirinden aktarıyor. Bu yüzden bu sayfada kesin olanla rivayet olanı ayırmaya çalıştık.

Kim yaptı? Bilmiyoruz

Kalecik Belediyesi’nin tanıtımına göre kale, ilçenin ortasındaki 150-160 metre yüksekliğinde bir kayalığın üzerine kurulu. Kalenin içinde bir kitabe olmadığı için kimin, ne zaman yaptırdığı bilinmiyor. Kaynaklarda üç farklı görüş dolaşıyor:

• Galatlar: Belediye ve bazı yerel kaynaklar, kalenin MÖ 275 civarında Galatlar tarafından yapılmaya başlandığının ve Romalılarca onarıldığının “sanıldığını” yazıyor. MÖ 3. yüzyılda Avrupa’dan gelen Galatların Ankara çevresine yerleştiği doğru, ama kaleyle doğrudan bağı gösteren bir bulgu yayımlanmış değil.
• Roma: Kaymakamlığın tanıtım metni kaleyi “Romalılardan kalma” olarak tanımlıyor. Bir mühendislik kongresine sunulan malzeme analizi çalışması da kalenin MÖ 200’lü yıllara uzandığını belirtiyor.
• Bizans: Bazı kaynaklar kalenin Bizans döneminde bir savunma üssü olarak yapıldığını ya da kullanıldığını yazıyor.

Bu görüşlerin ortak noktası, kayanın çok eski çağlardan beri kale olarak kullanıldığı. İngiliz tarihî coğrafya araştırmacısı William Ramsay de Kalecik çevresinde Roma döneminden Acitorizacum adlı bir yerleşimden söz eder. Ancak kaledeki duvarların hangi dönemden kaldığını söyleyebilmek için yeni kazıların bilimsel yayınlarını beklemek gerekiyor.

Selçuklu’dan Osmanlı’ya

Yerel kaynaklarda tekrarlanan anlatıya göre Malazgirt’ten (1071) birkaç yıl sonra, 1075’te kale Selçuklu Türklerinin eline geçti. Selçuklulardan sonra bölgede Candaroğulları (İsfendiyaroğulları) beyliğinin hüküm sürdüğü anlaşılıyor. Kale, Yıldırım Bayezid döneminde Ankara ile birlikte Osmanlı topraklarına katıldı. 1402 Ankara Savaşı’ndan ve Timur’un Anadolu’dan çekilmesinden sonra Candaroğulları bölgede kısa bir süre yeniden hâkim oldu; ardından Kalecik kesin olarak Osmanlı’ya geçti. Osmanlı döneminde uzun süre Çankırı sancağına bağlı bir kaza merkezi oldu.

Bu tarihlerin çoğu, ilçeyi tanıtan resmi sayfalarda kaynak gösterilmeden aynı metinle tekrarlanıyor. Özellikle 1075 tarihini doğrulayan bağımsız bir akademik kaynak bulamadık.

Evliya Çelebi’nin kalesi

Kalenin en iyi belgelenmiş dönemi Osmanlı dönemi. 17. yüzyılda Kalecik’ten geçen Evliya Çelebi’nin Seyahatname‘de kaleyi “göğe yükselmiş yalçın bir kaya üzerine” kurulmuş olarak tarif ettiği aktarılıyor. Aktarılan metne göre kalenin içinde yirmi kadar ev, bir cami, bir buğday ambarı, su sarnıcı, cephanelik ve altı küçük top vardı. Evliya’nın, kasabanın adındaki küçültme ekini yerleşimin kalenin çevresindeki dar bir alandan ibaret olmasına bağladığı da yazılıyor.

Halk arasında anlatılan bir rivayete göre kale, bir Bizans tekfurunun kızına çeyiz olarak yaptırılmıştı. Bazı kaynaklar bu rivayeti de Evliya Çelebi’ye bağlıyor. Anadolu’nun pek çok kalesi için benzer “kız kalesi” hikâyeleri anlatılır; bu bir efsane, tarihî bilgi değil.

Neye bakmalı?

Belediyenin tanıtımına göre surlar yığma taşla örülmüş ve büyük bölümü yıkık; günümüze az bir kısmı ulaşmış. Kalenin girişi kemerli ve iki yanında silindirik birer kule var. Kapı kanatları sökülmüş, yalnızca yerleri belli. İçeride bir mahzen ve bir sarnıç bulunuyor. Mahzen eskiden çok derinmiş, zamanla taş ve toprakla dolmuş. Mahzenin yanında bir mezar odası var, ama o da tahrip olmuş durumda. Tepeden Kızılırmak vadisi ve Kalecik Karası üzümünün yetiştiği bağlar görülüyor.

Onarımlar ve kazılar

• 2001: Kongre bildirisine göre kale bu yıl kısmen restore edildi.
• 2008 civarı: Hürriyet’in Ağustos 2009 tarihli haberine göre kale “geçtiğimiz yıl” kapsamlı bir onarımdan geçmişti. Aynı haber, sit alanı olan kalede bir baz istasyonu bulunduğunu ve bakımsız kalan Atatürk heykelini eleştiriyordu.
• 2022: Basında yer alan haberlere göre kalede kazılar başladı. Evliya Çelebi’nin sözünü ettiği evlerden bazılarının temelleri ve duvarları, ocaklar, kilerler, küçük depolama alanları, mutfak gereçleri, cam takı parçaları ve bronz sikkeler bulundu.
• 2023: Kalecik Belediyesi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi’nin yürüttüğü kazıların üçüncü etabının başladığını duyurdu.

Kazının bilimsel sonuçları henüz geniş bir yayınla kamuoyuna sunulmuş değil. Belediye, çalışmalar tamamlandıktan sonra kaleyi turizme kazandırmayı ve ilçede bir kent müzesi kurmayı hedeflediğini açıkladı.

Bugün Kalecik Kalesi’ni gezerken

Kale ilçe merkezinin hemen üstünde; son bölümü dik ve gölgesiz bir tırmanış, yazın sabah ya da akşamüstü gidin. Girişte iki silindirik kulenin arasındaki kemerli kapıyı ve kapı kanatlarının yerini arayın. İçeride sarnıç ve mahzenin ağzı var; dolmuş olsalar da kenarlarında dikkatli olun. Kazı alanları varsa çevresindeki işaretlere uyun ve çalışma bölümlerine girmeyin. Aynı gün Kızılırmak üzerindeki tarihi Kalecik Köprüsü’nü de görebilirsiniz.

Ulaşım, süre ve çevredeki diğer yerler için: Ankara gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Kalecik Belediyesi, Kalecik Kalesi — konum, giriş, mahzen, sarnıç, Galat iddiası.
• Kültür Envanteri, Kalecik Kalesi — Kaymakamlık tanıtım metni (Selçuklu, Candaroğulları, Osmanlı).
• “Tarihi Bir Yapının Malzemelerinin Restorasyon Açısından Değerlendirilmesi: Ankara Kalecik Kalesi Örneği”. Uluslararası Mühendislik, Mimarlık ve Tasarım Kongresi bildiri özeti — 2001 onarımı.
• Hürriyet Ankara, “Biz utandık o utanmadı” (15 Ağustos 2009) — 2008 civarı onarım.
• Manşet Ankara, Kalecik Kalesi kazı haberi ve Ankara Net Haber, “Kalecik’te arkeolojik kazılar sürüyor” (13 Temmuz 2023).
• Kalecik, Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası