Şereflikoçhisar Kent Müzesi Tarihi

Son güncelleme: 13 Ekim 2026

Şereflikoçhisar Kent Müzesi, Tuz Gölü kıyısındaki bu ilçenin geçmişini küçük ölçekte anlatan bir belediye müzesi. Müzenin kendisi yeni, ama içinde bulunduğu bina 19. yüzyılın son yılına ait: II. Abdülhamid döneminde yedek askerler için yapılmış bir redif deposu. Bu sayfa, binanın ve ilçenin tarihine dair erişebildiğimiz bilgileri bir araya getiriyor. Kaynakların çoğu Şereflikoçhisar Belediyesi’nin yayımladığı, arşiv belgelerine dayanan tarihçe metni. Bu yüzden bilgileri “belediyenin aktardığına göre” diye veriyoruz.

Koşhisar: “çift hisar”

Belediyenin tarihçesine göre bölge Anadolu Selçuklularının eline geçtiğinde “Koşhisâr” adını aldı. Eski Türkçede “koş” çift anlamına geldiği için ad “çift hisar” diye açıklanıyor. Bu, Türkçe Vikipedi’nin İbrahim Hakkı Konyalı’ya dayanarak aktardığı bir başka bilgiyle örtüşüyor: Osmanlı öncesinde burada iki kale bulunduğunu ve bunların Karaman’ın fethi sırasında Fatih Sultan Mehmed tarafından yıktırıldığını ileri süren yazarlar var. Bugün ilçenin doğusundaki Kale Tepesi’nde kaleden ayakta bir yapı kalmamış. Tepe ile eteğindeki Kale Mahallesi’nin adı ise bu geçmişi hatırlatıyor.

Adın en eski yazılı kayıtlarından biri 13. yüzyıldan. Kırşehir Emiri Cacaoğlu Nureddin’in 1272 tarihli Arapça-Moğolca vakfiyesinde Koşhisar şehir merkezinden söz edildiği, Nureddin Bey’in burada konak, değirmen ve bağları bulunduğu, Kırşehir’deki medresesine gelir sağlamak için Koşhisar’da bir hamam ve bir han yaptırdığı aktarılıyor. TDV İslâm Ansiklopedisi bu vakfiyeyi, Moğolca bölümü Anadolu’da Uygur harfleriyle yazılmış ilk metin olduğu için önemli sayıyor. Belediyeye göre “Koçhisar” yazımı II. Selim döneminden itibaren yaygınlaştı.

Celaliler, Hüdâyî ve Şerefli Aşireti

17. yüzyılın başındaki Celali isyanları Koçhisar’ı da vurdu. Belediyenin aktardığı 18 Mayıs 1618 tarihli bir fermana göre şehir harap olmuş, halkı başka yerlere göç etmişti. Aynı belgede, bir derbent görevi görmesi ve Aziz Mahmud Hüdâyî’nin doğum yeri olması nedeniyle kasaba halkının bazı vergilerden muaf tutulduğu yazılı. TDV İslâm Ansiklopedisi de Celvetî tarikatının kurucusu Hüdâyî’nin 1541’de Şereflikoçhisar’da doğduğunu doğruluyor.

1700’lerin başında Türkmen kökenli Şerefli Aşireti Aksaray-Koçhisar bölgesine gelip yerleşti. Belediyeye göre aşiret, Osmanlı maliyesinde ayrı bir idari birlik olarak örgütlendi. 1835’te kazanın adı “Koçhisâr-ı Karamân” olarak kayıtlıydı. Belediye bir ayrıntıyı da ekliyor: Konya salnâmelerinde Tuz Gölü’ne “Koçhisâr Gölü” deniyordu.

Redif deposunun yapılışı

Müze binasının hikâyesi 19. yüzyılın sonundaki askeri düzenlemelerle başlıyor. Belediyenin aktardığına göre 1886’da Konya vilayetine bağlı kazanın idari merkezi Koçhisar’a taşındıktan sonra kasabaya bir askeri birlik yerleştirildi. 12 Temmuz 1893 tarihli bir belgeden de “Şerefli Koçhisar Taburu” adında bir redif birliğinin kurulduğu anlaşılıyor. Redif, Osmanlı ordusunda gerektiğinde silah altına alınan yedek askerlerin oluşturduğu birliklerin adıydı.

Bugünkü müze binası, bu birlik için 1899‘da tamamlanan Şereflikoçhisar Redif Deposu. Belediyeye göre iki katlı binanın, merdivenle çıkılan ana giriş kapısının solunda II. Abdülhamid’in taşa oyulmuş, Hicri 1317 (Miladi 1899-1900) tarihli tuğrası bulunuyor. Bina zamanla askerlik şubesi, Şereflikoçhisar Lisesi ve Ticaret Lisesi olarak kullanıldı. Ardından belediye tarafından restore edilip “Kent Müzesi” olarak açıldı. Restorasyonun ve açılışın hangi yıl yapıldığını gösteren bir kayda ulaşamadık.

“Şerefli” adı nereden geliyor?

İlçede ve pek çok kaynakta yaygın olan anlatıya göre “Şerefli” unvanı, yöre halkının Çanakkale Savaşı’ndaki kahramanlıkları nedeniyle Atatürk ve TBMM tarafından verildi. Belediyenin arşiv belgelerine dayanan tarihçesi ise bu anlatının bir belgeyle desteklenmediğini yazıyor. Belgelerde “Şerefli Koçhisar” adı, aynı adı taşıyan öteki kazalardan ayırt etmek için yazışmalarda daha 1916’da kullanılıyor. 1928 tarihli resmî köy adları listesinde kaza hâlâ “Koçhisar” diye geçiyor. 20 Mayıs 1933 tarihli 2197 sayılı kanunda ise “Şerefli Koçhisar” adıyla Ankara’ya bağlanıyor. Belediye tarihçesinin vardığı sonuç, adın bölgedeki Şerefli Aşireti’nden geldiği. Yine de bu bir yorum: adın ne zaman ve hangi kararla resmîleştiği belgelenemiyor.

Bugün Şereflikoçhisar Kent Müzesi’ni gezerken

Belediyenin tanıtımına göre müzede geleneksel ev ve tarım aletleri, halı, kilim, seccade, ev döşemeleri, el örgüleri, işlemeler ve giysiler sergileniyor. Bahçede bölgede bulunan arkeolojik eserler ve tarım aletleri var. Bahçe aynı zamanda aile çay bahçesi olarak kullanılıyor. Binaya girerken kapının solundaki tuğraya bakın: binanın 1899’a ait olduğunun en açık kanıtı o. Müze küçük ve ziyaret kısa sürüyor. Açılış saatleri için önceden belediyeye danışmak iyi olur. Tuz Gölü gezisine ilçe merkezinden başlayanlar için uygun bir ilk durak.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Ankara gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Şereflikoçhisar Belediyesi, Turizm (Kent Müzesi – Redif Deposu) ve Tarihçemiz — bina, tuğra, sonraki kullanımlar, koleksiyon; Koşhisar adı, 1272 vakfiyesi, 1618 fermanı, Şerefli Aşireti, 1893 redif taburu, “Şerefli” adının belgeleri.
• TDV İslâm Ansiklopedisi, “Cacaoğlu Nûreddin” (1272 vakfiyesi) ve “Aziz Mahmud Hüdâyî” (1541’de Şereflikoçhisar’da doğumu).
• Şereflikoçhisar Kaymakamlığı, Şereflikoçhisar Kent Müzesi sayfası.
• Koçhisar Kalesi ve Şereflikoçhisar, Vikipedi — iki kale rivayeti (Konyalı’ya atıfla), Çanakkale anlatısı.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası