Türk Hava Kurumu Müzesi Tarihi

Son güncelleme: 13 Ekim 2026

Ankara Garı’nın karşısında, Hipodrom Caddesi’nde yükselen 41 metrelik beton kule, 1937’den beri kentin silüetinde. Türkiye’deki iki paraşüt kulesinden biri olan bu yapının dibinde, 2002’den beri Türk Hava Kurumu’nun müzesi bulunuyor. Müze genç bir kurum, ama anlattığı hikâye Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanıyor: halkın bağışlarıyla uçak alınan, gençlerin planör ve paraşüt okullarına yönlendirildiği bir dönemin hikâyesi bu.

Türk Tayyare Cemiyeti (1925)

Türk Hava Kurumu, 16 Şubat 1925‘te Mustafa Kemal Paşa’nın işaretiyle Türk Tayyare Cemiyeti adıyla kuruldu. Kurucu başkanı Bolu Milletvekili Cevat Abbas (Gürer) idi. THK’nın tarihçesine göre cemiyetin tüzüğünü hazırlayanlar arasında Türk havacılığının öncülerinden Vecihi Hürkuş da vardı. Cemiyet 5 Ağustos 1925’te “kamu yararına çalışan dernek” sayıldı. 1929’da Uluslararası Havacılık Federasyonu’na (FAI) üye oldu.

Cemiyetin ilk görevi, Kurtuluş Savaşı’ndan yeni çıkmış ülkenin ordusuna uçak kazandırmaktı. THK’ya göre kurum, halktan toplanan bağışlarla ilk on yılında yüzlerce uçak satın alarak orduya bağışladı. Gelir kaynakları arasında üye aidatları, kurban derisi ve fitre bağışları, pul satışları vardı. Cemiyet 24 Mayıs 1935’teki büyük kongresinde Türk Hava Kurumu adını aldı.

Türkkuşu, fabrikalar ve havacı gençlik

1935 kurum için bir dönüm noktası oldu. 3 Mayıs 1935’te Ankara’da THK’nın uçuş okulu Türkkuşu açıldı. Önce planör, ardından paraşüt okulu çalışmaya başladı. 1936’da açılan motorlu uçak okulu, yani Tayyare Okulu’nun ilk öğrencileri arasında Sabiha Gökçen de vardı. Türkkuşu’nun genel merkezi ve uçuş yerleşkesi bugün Ankara’nın Etimesgut ilçesinde. 2011’de kurulan Türk Hava Kurumu Üniversitesi’nin ana kampüsü de orada.

Kurum havacılık sanayisine de girdi. Planörler, Ankara’daki Akköprü atölyesinde üretiliyordu. 1940’ın sonlarında bu atölye fabrikaya dönüştürüldü ve İngiliz Miles Magister eğitim uçaklarının montajına başlandı. 1939-1941 arasında Genelkurmay’ın isteğiyle Etimesgut Uçak Fabrikası kuruldu. Burada THK tipleri olarak bilinen planörler ile eğitim, sağlık ve nakliye uçakları üretildi. Kurumun Gazi Orman Çiftliği’nde kurduğu motor fabrikası 1951’de Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu’na devredildi. Türkçe Vikipedi’ye göre fabrikanın yerinde bugün Türk Traktör Fabrikası çalışıyor.

Bu yıllarda kurumun özel havacılık girişimcisi Nuri Demirağ ile de bir ilişkisi oldu. Türkçe Vikipedi’ye göre Demirağ, 1936’da İstanbul Beşiktaş’ta kurduğu fabrikada Nu.D-36 eğitim uçağını üretti. THK 1938’de bu fabrikaya planör ve uçak siparişi verdi. Bir teslim uçuşunda yaşanan kazanın ardından uçak siparişi iptal edildi. Demirağ’ın kuruma karşı açtığı dava 1943’te reddedildi.

Paraşüt Kulesi (1937)

Müzenin simgesi, bahçesindeki Paraşüt Kulesi. Türkçe Vikipedi’ye göre kule fikri, İzmir Belediye Başkanı Behçet Uz’un Sovyetler Birliği’ne gönderdiği bir heyetin Moskova’daki Gorki Parkı’nda gördüğü paraşüt kulesinden esinlenerek hazırladığı raporla doğdu. İstanbul, Ankara ve İzmir’de birer kule yapılması planlandı, ama İstanbul ayağı yüksek maliyet yüzünden iptal edildi. Ankara ve İzmir kuleleri 1937’de birlikte tamamlandı.

Ankara’daki kule, THK’nın ve Vikipedi’nin aktardığına göre 28 Ekim 1937‘de Başbakan Celâl Bayar tarafından açıldı. Kaynaklarda kulenin mimarı olarak Bedri Tümay anılıyor. Kule dört katlı ve yaklaşık 41 metre yüksekliğinde. Üç balkonunda birer atlama platformu, tepesinde çift ağırlıklı bir paraşüt atma vinci var. Katlar arasında merdiven ve asansör bulunuyor. Kulenin dış cephesi 1982’de onarıldı. Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kuleyi 4 Nisan 1989’da tescil etti.

Müzenin kuruluşu (2000-2002)

THK’nın kendi anlatımına göre kurumun Merkez Yönetim Kurulu, Türk havacılığının gelişimini gelecek kuşaklara aktarmak için Kasım 2000’de bir müze kurulmasına karar verdi. Kültür Bakanlığı’ndan 2 Aralık 2000’de alınan izinle, tarihi kulenin yanında inşaat ve onarım çalışmalarına başlandı. THK Müzesi 19 Mayıs 2002’de bir törenle açıldı. Vikipedi’ye göre müzenin 5.294 metrekare açık, 287 metrekare kapalı sergi alanı var. Müze alanında 2010’dan sonra peyzaj düzenlemesi yapıldı ve bir çocuk oyun parkı eklendi.

Müzede neye bakmalı?

• Bahçedeki uçaklar: Açık sergi alanında özgün ve replika uçaklar sergileniyor. Ziyaretçilerin en çok ilgi gösterdiği bölüm burası.
• “Havacılarımız, ilklerimiz”: Müze binasının tarih bölümü Türk havacılığının öncülerini anıyor. Burada 17. yüzyılda Evliya Çelebi’nin anlattığı Hezârfen Ahmed Çelebi ve Lagâri Hasan Çelebi’nin uçuş denemelerine dair maketler de var. Bu uçuşların tek kaynağı Evliya Çelebi’nin Seyahatname‘si olduğu için, tarihçiler bunları belgelenmiş olaylardan çok anlatı olarak değerlendiriyor.
• Kurumun tarihi: İkinci bölümde THK’nın kuruluşundan bugüne çalışmalarını anlatan belgeler, fotoğraflar ve maketler sergileniyor. Bunlar arasında Kayseri’deki ilk uçak fabrikası TOMTAŞ’ın fotoğrafları, THK üniformaları, madalyaları, bröveleri, kurum için basılan pullar ve THK eğitim tesislerinin maketleri bulunuyor.
• Kulenin kendisi: 1937 tarihli kule, Cumhuriyet’in ilk yıllarında havacılığa verilen önemin en somut anıtlarından biri. Vikipedi, kuleden mayıs-ekim arasında eğitmen eşliğinde atlayış yapılabildiğini yazıyor. Bu imkânın güncel durumunu ziyaretten önce kurumdan öğrenmek gerekiyor.

Bugün THK Müzesi’ni gezerken

Müze Ulus’ta, Hipodrom Caddesi üzerinde. Ankara Garı’nın tam karşısında olduğu için TCDD Demiryolları Müzesi ve CerModern ile aynı gün gezilebilir. Altındağ Belediyesi ve Vikipedi’ye göre müze pazartesi dışında her gün açık. Müzede bir kafeterya ve çocuk oyun parkı da var. Bahçedeki uçaklar ve kule nedeniyle özellikle çocuklu aileler için keyifli bir durak.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Ankara gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Türk Hava Kurumu, Ankara Paraşüt Kulesi ve THK Müzesi ve Türk Tayyare Cemiyeti (2 Ekim 2026’da erişildi).
• Altındağ Belediyesi, Türk Hava Kurumu Müzesi.
• Türk Hava Kurumu Müzesi, Ankara Paraşüt Kulesi, Türk Hava Kurumu, Türkkuşu ve Nuri Demirağ, Vikipedi.
• Museum of Turkish Aeronautical Association ve Ankara Parachute Tower, Vikipedi (İngilizce).

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası