Cumhuriyet Müzesi Tarihi

Son güncelleme: 13 Ekim 2026

Ulus’ta, Birinci Meclis binasından Cumhuriyet Bulvarı boyunca birkaç dakika yürüyünce geniş saçaklı, çini panolu ikinci bir taş bina çıkıyor karşınıza. Bu yapı da meclis olarak tasarlanmadı. Mimar Vedat Bey onu 1923’te iktidar partisinin toplantı binası olarak çizdi. Ancak Birinci Meclis binası Cumhuriyet’in ilk yılında yetersiz kalınca Meclis buraya taşındı ve 36 yıl burada kaldı. Medeni Kanun, harf değişikliği, kadınlara seçme ve seçilme hakkı ve çok partili hayata geçiş bu salonda yaşandı. Bu sayfa binanın yapılışını, Meclis yıllarını, CENTO dönemini ve müzeye dönüşmesini anlatıyor.

Bir parti binasından meclise (1923-1924)

TBMM’nin TBMM Binaları kitapçığına göre bina, 1923’te Mimar Vedat Tek tarafından Cumhuriyet Halk Fırkası’nın mahfeli olarak tasarlandı. Kitapçık amacı “Genel Merkezi ve Hukuk Mektebi” diye de tanımlıyor. Bakanlığın müze sayfaları ise yapıyı “Cumhuriyet Halk Fırkası toplantı yeri” olarak anıyor. Kısa sürede Birinci Meclis binasının artık ihtiyaçları karşılamadığı anlaşıldı. Bina meclis binası olarak düzenlendi ve 18 Ekim 1924‘te bu amaçla hizmete açıldı.

Mimarı dönemin en tanınmış isimlerinden biriydi. Mehmet Vedat Tek (1873-1942) Paris’te mimarlık okumuş, İstanbul’da Sirkeci’deki Büyük Postane’yi ve Haydarpaşa Vapur İskelesi’ni yapmıştı. Mimar Kemaleddin ile birlikte Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın iki öncü adı sayılıyor. Vikipedi’deki biyografisine göre Cumhuriyet’in ilanından sonra Ankara’ya çağrıldı ve bu binanın yanında Gazi Köşkü’nün düzenlemesini de üstlendi. Ancak tasarladığı Ankara Palas projesi elinden alınıp Kemaleddin’e verilince resmî görevlerinden ayrıldı ve İstanbul’a döndü.

Mimari: neye bakmalı?

Bina bodrum üzerine iki kat olarak kesme taştan yapıldı. TBMM ve Bakanlık metinleri onu dönemin üslubunun tipik bir örneği olarak tanımlıyor ve şu ayrıntıları sayıyor:

• Cephe: Kemerli pencereler, cephelerdeki çini panolar ve geniş saçaklar. Saçak altlarına ve pencere kemerlerine dışarıdan dikkatle bakın.
• Tavanlar: Osmanlı ve Selçuklu motifleriyle kalem işi süslenmiş ahşap tavanlar. Özellikle üst kattaki makam odalarında tavan bezemeleri ve avizeler korunuyor.
• Genel Kurul Salonu: Müze girişinin tam karşısında. Salonda 116 mebus sırası var. Bakanlığa göre seçim dönemlerine göre mebus sayısı 610’a kadar çıktı.

Meclis yılları (1924-1960)

İngilizce Vikipedi’ye göre Türkiye’nin 2. dönemden 11. döneme kadarki bütün meclisleri bu binada çalıştı. Bakanlık metinleri bu salonda Atatürk ilke ve devrimlerinin yasalaştığını, önemli antlaşmaların onaylandığını ve çok partili sisteme geçildiğini yazıyor. Burada oylanan kararlardan bazıları:

• 17 Şubat 1926: Türk Kanunu Medenisi (Medeni Kanun)
• 15-20 Ekim 1927: Mustafa Kemal’in altı gün süren ve toplam 36 saat 33 dakika tutan konuşması “Nutuk” bu salonda okundu. Konuşma, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın bu salonda toplanan kurultayında yapıldı.
• 1 Kasım 1928: Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun
• 5 Aralık 1934: Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanıyan anayasa değişikliği
• 11 Kasım 1938: Atatürk’ün ölümünün ertesi günü İsmet İnönü’nün cumhurbaşkanı seçilmesi
• 22 Mayıs 1950: 14 Mayıs seçimlerinden sonra Celâl Bayar’ın cumhurbaşkanı seçilmesi

Bina 27 Mayıs 1960 askerî darbesine kadar Meclis olarak kullanıldı. Yeni ve büyük TBMM binası 1960’ta tamamlanmış, 6 Ocak 1961’de Kurucu Meclis toplantısıyla açılmıştı. Meclis’in bu binada geçirdiği 36 yıl, üç cumhurbaşkanının (Atatürk, İnönü ve Bayar) görev sürelerini kapsıyor.

CENTO yılları ve müze (1961’den bugüne)

Meclis taşındıktan sonra bina, Merkezi Antlaşma Teşkilatı’na (CENTO) tahsis edildi ve Bakanlığa göre 1961-1979 arasında örgütün genel merkezi olarak kullanıldı. CENTO 1979’da dağılınca yapı Kültür Bakanlığı’na devredildi. Binanın ön bölümünün müze olarak düzenlenmesine, arka bölümünün ise Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne hizmet binası olmasına karar verildi. Restorasyonun ardından Cumhuriyet Müzesi, Atatürk’ün doğumunun 100. yılında, 30 Ekim 1981‘de ziyarete açıldı.

Türkçe Vikipedi’ye göre müze sonraki yıllarda iki kez uzun süre kapalı kaldı: 1985’te teşhir çalışmaları için kapatıldı ve Ocak 1992’de yeniden açıldı, Ağustos 2001’de bir kez daha kapatıldı ve restorasyon ve yeni teşhirle 29 Ekim 2008’de yeniden açıldı. Kültür Envanteri’ne göre bina 25 Nisan 2025’te, Birinci Meclis binasıyla birlikte, “Modern Bir Cumhuriyet Başkentinin Planlanması ve İnşası” adlı alanın parçası olarak UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne girdi.

Müzede neler var?

• Genel Kurul Salonu: 1924-1960 arasında kullanılan salon, mebus sıralarıyla birlikte korunuyor.
• Cumhurbaşkanları odaları: Girişin sağındaki odalarda, Meclis’in bu binadaki 36 yılında görev yapan ilk üç cumhurbaşkanının, Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü ve Celâl Bayar’ın kişisel eşyaları sergileniyor.
• Bina tarihi odası: İkinci TBMM Salonu adı verilen bölümde binanın hikâyesi fotoğraflarla anlatılıyor.
• Dönem sergisi: Panolarda ve vitrinlerde devrimler, ekonomik ve sanayi gelişmeleri ile döneme ait belgeler.
• Üst kat makam odaları: Başbakanlık çalışma odası, Cumhurbaşkanlığı çalışma odası ve kabul salonu, Meclis Başkanlığı odası. Bakanlığa göre odaların düzeni dönem fotoğraflarına bakılarak yeniden kuruldu.

Bugün Cumhuriyet Müzesi’ni gezerken

İki Meclis binasını art arda gezmek en iyisi. Önce Ulus Meydanı’ndaki Birinci Meclis’i, yani Kurtuluş Savaşı Müzesi’ni görün, sonra Cumhuriyet Bulvarı’ndan buraya yürüyün. Aradaki fark çarpıcı: birinde kahvehanelerden toplanmış sobalar ve okul sıraları, ötekinde kalem işi tavanlar ve çini panolar var. Dört yıl içinde aynı meclisin, aynı caddede, bambaşka bir mekâna geçişini görüyorsunuz. Genel Kurul Salonu’nda mebus sıralarının dar düzenine bakın: 1946’dan sonra muhalefet partilerinin de oturduğu sıralar bunlar. Gezi 45 dakika ile bir saat sürüyor. Bakanlık sayfası yaz ve kış saatlerini veriyor ve kapalı zaman olarak yalnız dini bayramların ilk gününün öğlene kadarki bölümünü sayıyor.

Ziyaret saatleri, ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Ankara gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• TBMM İdari Teşkilatı, TBMM Binaları (kitapçık), s. 7, 18 — Vedat Tek, CHF mahfeli, 18 Ekim 1924 – 1960, 30 Ekim 1981, 6 Ocak 1961.
• Kültür ve Turizm Bakanlığı, muze.gov.tr: Ankara Cumhuriyet Müzesi — 27 Mayıs 1960, CENTO 1961-1979, 610 mebus, 116 sıra, Nutuk, üst kat odaları.
• Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Cumhuriyet Müzesi (II. TBMM Binası) ve Kültür Portalı, Cumhuriyet Müzesi — yapı tanımı, ilk üç cumhurbaşkanının eşyaları, ziyaret saatleri.
• Kültür Envanteri: II. TBMM Binası — UNESCO Geçici Listesi kaydı.
• Cumhuriyet Müzesi, Vedat Tek, Republic Museum, Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası