Side Müzesi Tarihi

Son güncelleme: 15 Ekim 2026

Side Müzesi’nde eserlerin yanı kadar binanın kendisi de sergilenen bir parça. Müze, kazılarda ortaya çıkarılan bir Roma hamamının odalarına yerleşti. Ziyaretçi heykellere bakarken bir zamanlar yıkanma salonu olan tonozlu bir mekânın içinde yürüyor. Bu sayfa hamamın müzeye dönüşümünü ve koleksiyonda özellikle nelere bakılabileceğini anlatıyor. Antik kentin genel tarihi için Side Antik Kenti sayfasına bakılabilir.

Agora Hamamı: ne zaman yapıldı?

Hamam, Side’nin sütunlu ana caddesinin kenarında, ticaret agorasının tam karşısında duruyor. Kazılar sırasında su yolunun bu yapının yakınında sona erdiği anlaşıldı; hamam kente gelen suyla besleniyordu. Planı bir Roma hamamının alışılmış bölümlerini izliyor: soğukluk (frigidarium), ılıklık (tepidarium), sıcaklık (caldarium) ve terleme odası (sudatorium). Yanında küçük, yuvarlak bir havuz bulunuyor.

Yapının tarihi konusunda kaynaklar ayrışıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı hamamın MS 2. yüzyılda yapıldığını, 5. ve 6. yüzyıllarda değişiklik ve eklemeler gördüğünü yazıyor. George Bean ise 1976’da yapıyı “büyük olasılıkla MS 5. yüzyıl” olarak tarihliyor; Alman Vikipedisi de aynı tarihi aktarıyor. Bu iki görüş birbirini dışlamıyor da olabilir: Side’nin 5. yüzyılda yeniden canlandığı ve birçok yapının bu dönemde onarıldığı biliniyor. Kesin bir yapım tarihi vermek için kaynak yeterli değil.

Müzenin bahçesi de hamamın parçası. Türkçe Vikipedi’ye göre bugün eserlerin dizildiği bahçe, hamamın spor salonu ve palaestra avlularına karşılık geliyor; müzeye girişte geçilen taş döşeli avlu da hamamın ikinci ılıklık bölümüydü.

Hamamdan müzeye

Side’deki sistemli kazılar 1947’de İstanbul Üniversitesi’nden Arif Müfid Mansel tarafından Türk Tarih Kurumu adına başlatıldı. Kazılar ilerledikçe çıkan heykel, lahit ve yazıtların korunacağı bir yere ihtiyaç doğdu. Kültür Portalı’na göre hamam 1950’li yıllarda yapılan kazılarla ortaya çıkarıldı. 1959-1961 arasında üç bölümü kapatılarak kısmen onarıldı ve 1962’de, Mansel ile asistanı Jale İnan’ın katıldığı bir törenle müze olarak ziyarete açıldı. Bakanlık sayfası da onarımı 1959-1961 yıllarına veriyor; bu yüzden müzenin açılışı için bazı kaynaklarda 1961, bazılarında 1962 geçiyor.

Jale İnan’ın bu süreçteki rolü özellikle anılıyor. Türkiye’nin ilk kadın arkeologlarından biri olan İnan, Side Roma Hamamı’nın müzeye dönüştürülmesi için emek verdi. Bakanlık ise müzeyi Mansel’in adıyla tanıtıyor ve Side Müzesi’nin Türkiye’de bir köyde açılan ilk müze olduğunu belirtiyor. O tarihte Side, Girit’ten gelen göçmenlerin kurduğu Selimiye köyüydü.

Neye bakmalı

İmparator salonunun heykelleri. Side’deki kazılarda, ikinci agoranın doğu yanındaki üç salonlu büyük yapıdan çok sayıda heykel çıktı. Mansel bu yapıyı imparator kültüne ayrılmış bir salon olarak yorumladı. Duvar nişlerinden çoğu tanrı ve atlet heykelleri olmak üzere yaklaşık 20 heykel bulundu. Bunların büyük kısmı ünlü Yunan eserlerinin Roma dönemi kopyaları ve bugün müzede. Bean, ortadaki büyük nişte bir Roma imparatorunun heykeli durduğunu, bunun Antoninus Pius olduğunun ama yüzünün sonradan başka bir imparatora, belki III. Gordianus’a göre değiştirildiğinin düşünüldüğünü yazıyor. Aynı yapıdan çıkan bir Nemesis heykeli ise yerinde bırakılmıştı.

Vespasianus Anıtı’nın Hermes’i. Tiyatronun yanındaki, sonradan çeşmeye dönüştürülen Vespasianus Anıtı’nın heykellerinden bir Hermes de müzede sergileniyor.

Doğu Kapısı’nın silah kabartmaları. Kara surunun güney ucuna yakın, kumdan kazılarak çıkarılan ikinci kapının (Doğu Kapısı) üstündeki terasta kılıç, miğfer ve göğüs zırhı betimleyen bir dizi kabartma bulundu. Bean bunların büyük olasılıkla bir düşmandan alınmış ganimeti temsil ettiğini düşünüyordu. Kabartmalar bugün müze bahçesinde.

Lahitler. Kentin doğusundaki nekropolden çıkan lahitler müzenin en gösterişli eserleri arasında. Alman Vikipedisi bunlar arasında, biri Pamphylia, öteki Attika atölyesi işi iki “Erotlu lahdi” özellikle anıyor. Kültür Portalı da Eroslu lahitleri koleksiyonun öne çıkan parçaları arasında sayıyor.

Deniz tanrıları frizi. Bahçenin kuzey duvarında, deniz tanrısı Poseidon ve maiyetinin (deniz thiasosu) işlendiği bir friz dizisi var. Kültür Portalı ayrıca Afrodit’in doğumunu betimleyen kabartmalı mimari parçaları anıyor.

Sidetçe yazıtlar. Kültür Portalı’na göre yenilenen teşhirde Side’nin kendine özgü dilindeki yazıtlar ilk kez bir arada sergileniyor. Sağdan sola yazılan ve bugün de tam olarak çözülemeyen bu yazı, Side’yi komşu kentlerden ayıran en önemli izlerden biri. Kapalı bölümlerde ayrıca erken yerleşim evresine ait pişmiş toprak figürinler, kentin ticaret geçmişini gösteren terazi, ağırlık ve kantarlar, sikkeler ve amphoralar sergileniyor.

Yeni teşhir

Kültür Portalı’na göre koleksiyon, son yıllarda yapılan kazılarda bulunan ve daha önce sergilenmeyen eserlerle genişletildi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras” projesi kapsamında teşhir alanları yenilendi. Güney Stoa-Gymnasium ve İmparatorluk Salonu kazılarında bulunan heykeller, Hermes heykeli, bronz ve mermer heykelcikler bu yeni düzende yer alıyor.

Bugün Side Müzesi’ni gezerken

Müze, Side’ye girişteki otoparktan antik ana caddeyi izleyerek yürünen yolun üstünde, tiyatroya varmadan hemen önce, agoranın karşısında. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sayfasına göre 2 Ekim 2026 itibarıyla müze her gün 08:30-19:00 arasında açık, gişe 18:30’da kapanıyor ve Müzekart geçerli. Kapalı salonlar, hamam yapısının kalın duvarları sayesinde yaz sıcağında görece serin. Müze gezisini, aynı caddedeki Vespasianus Anıtı ve tiyatroyla birleştirmek, sergilenen heykellerin bulunduğu yapıları yerinde görmeyi sağlıyor.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Antalya gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Side Müzesi (tanıtım ve ziyaret saatleri, erişim 2 Ekim 2026).
• Kültür Portalı, Side Müzesi.
• George E. Bean, “Side (Selimiye, formerly Eski Antalya) Turkey”, The Princeton Encyclopedia of Classical Sites, Princeton 1976.
• Side Müzesi, Jale İnan, Side (Pamphylien) (DE), Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası