Karain Mağarası Tarihi

Son güncelleme: 15 Ekim 2026

Karain’e çıkan merdivenli patikanın sonunda ziyaretçiyi geniş bir mağara ağzı ve ağzın üstünde kayaya oyulmuş nişler, Yunanca yazılar karşılıyor. Bu yazılar mağaranın en genç katmanına ait. İçeride, 11 metreyi bulan bir toprak dolgunun içinde ise yüz binlerce yıllık bir insan hikâyesi saklı. Karain’i Türkiye’deki diğer mağaralardan ayıran şey tek bir buluntu değil, bu sürekliliğin kendisi. Işın Yalçınkaya’nın 1988’de yazdığı gibi, Türkiye’de başka hiçbir mağarada Karain’deki kadar uzun ve düzenli bir katmanlaşma görülmemişti.

1946: dinamitle açılan giriş

Mağarayı bilim dünyasına Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nden prehistorya profesörü İsmail Kılıç Kökten tanıttı. Kökten, 1946’da öğrencisi Fikret Ozansoy’la Antalya çevresinde yaptığı bir yüzey araştırması sırasında mağarayı buldu. Mağaranın önü ve girişi kalın bir traverten kabuğuyla kaplıydı ve içeri girmek zordu. Yalçınkaya’nın aktardığına göre travertenler sonradan dinamitle kısmen parçalandı. Kazılar aynı yıl başladı ve aralıklarla 1973’e kadar sürdü. Kökten’in 1974’teki ölümüyle çalışmalar on bir yıl durdu.

Kökten mağaraya kişisel bir iz de bıraktı. Yalçınkaya, orta boşluktaki büyük sarkıt-dikit sütunlarından birinin üzerine Kökten tarafından alçak kabartmayla bir Atatürk portresi oyulduğunu yazıyor. Kökten bu portreyle mağarayı, Türkiye’de en eski uygarlıkların araştırılması için direktif veren Atatürk’e ithaf etmişti. Yalçınkaya 1988’de ışıklandırma yetersiz olduğu için kabartmanın fotoğrafını çekemediklerini not ediyor.

Mağaranın yapısı: üç boşluk, beş göz

Karain tek bir mağara değil, karstik erimeyle oluşmuş bir mağaralar bütünü. Üst üste sıralanan üç büyük boşluktan oluşuyor ve bunlar dar geçitlerle birbirine bağlanıyor. En üstteki, kısmen gün ışığı alan boşluk A, B, C, D ve E adı verilen beş “göze” ayrılıyor. En kalın dolgu E gözünde; Kökten’in kazılarının büyük kısmı da burada yapıldı. Ortadaki boşluk geniş, yüksek tavanlı ve karanlık; büyük sarkıt ve dikitler burada. En alttaki boşluk tamamen karanlık ve nemli, dar ve eğimli bir geçitle iniliyor. Yalçınkaya bu bölümün zaman zaman mezarlık ya da sığınak olarak kullanıldığını düşünüyor.

Mağaranın girişi güney-güneydoğuya, geniş bir traverten ovasına bakıyor. Yakındaki bol sulu karstik kaynaklar, zengin bitki örtüsü ve av hayvanları burayı insanların yüz binlerce yıl boyunca neredeyse kesintisiz yaşayabildiği bir yer yaptı.

Buluntular: Neandertal ve Homo sapiens

Karain’in en eski izleri Alt Paleolitik Çağ’a ait. Kültür ve Turizm Bakanlığı, burada 500.000 yıl önce basit el aletleri yapan avcı-toplayıcıların izlerinin bulunduğunu yazıyor. Kazılarda bugün Anadolu’da yaşamayan hayvanların kemikleri de çıktı: fil, su aygırı, gergedan, mağara aslanı, mağara sırtlanı ve ayısı. Taş aletlerin hammaddesi büyük ölçüde mağaranın önündeki dere yatağından toplanan çakmaktaşı çakıllarıydı.

İnsan kalıntıları Karain’i uluslararası önemde bir yer yaptı. İlk buluntu 1949’da D gözünde çıkan bir insan dişiydi. Antropolog Muzaffer Şenyürek bu dişi bir Neandertal çocuğa ait süt azı dişi olarak tanımladı. Yalçınkaya’ya göre bu, Türkiye’de bulunan ilk fosil insan ve ilk Neandertal örneğiydi. 1986’daki kazıda E gözünde üç diş daha bulundu; ikisi yine Neandertal çocuklara aitti. Üst Paleolitik katmanlarda ise bu dönemin yaratıcısı olan Homo sapiens’e ait kalıntılar ele geçti. Neandertal kalıntılarının yaşı için kaynaklarda 150.000-200.000 yıl gibi rakamlar geçiyor.

Karain’in en küçük ama belki en etkileyici buluntusu, bir hayvan kaburgasının ucuna oyulmuş şematik bir insan başı. 1956-57 kazılarında B gözünün Üst Paleolitik bir katmanında bulunan baş yalnızca 22 milimetre uzunluğunda. Burnu çıkık, gözleri çekik, alt çenesi sakallı izlenimi veriyor. Aynı katmanda kargı atan bir insan figürü kazınmış siyah bir çakıl taşı da çıktı. Yalçınkaya bu eserleri, ait oldukları kültürle birlikte bulundukları için Anadolu sanatının bilinen ilk örnekleri arasında sayıyor. Bazı araştırmacılar kemik baştaki yüzün Levant’taki Natufien kültürünün eserlerine benzediğini de belirtiyor.

Mağara Paleolitik’ten sonra da boş kalmadı. Neolitik, Kalkolitik ve İlk Tunç Çağı katmanlarında çanak çömlek, boncuklar ve 1985’te B gözünün Kalkolitik bir seviyesinde bulunan, insan başı biçiminde işlenmiş bir mermer idol ele geçti. Klasik dönemde ise mağara bir adak yeri oldu. Kültür ve Turizm Bakanlığı’na göre dış duvarlardaki Roma dönemi adak yazıtları mağaranın bir dağ tanrıçasına tapınım için kullanıldığını gösteriyor.

Mağaranın son kullanım evresi için kaynaklar ayrışıyor. Bakanlık ve Türkçe kaynaklar iskânın Roma dönemine kadar sürdüğünü yazıyor, Almanca kaynaklar ise B gözünün en üst katmanını Bizans dönemine tarihliyor.

Kazıların ikinci dönemi

Kazılar 1985’te Kökten’in öğrencisi Işın Yalçınkaya başkanlığında yeniden başladı. Yalçınkaya, uzun ara sırasında E gözündeki büyük dolgunun doğal etkenlerle aşındığını ve her yıl önemli bir kültür dizisinin gözle görülür biçimde yok olduğunu yazıyor. Yeni dönemde amaç katmanları yaşlandırmak ve çökel ile polen örnekleri almaktı; analizler Bordeaux, Madrid, Tübingen ve Groningen’de yapıldı. Çalışmalara Liège Üniversitesi de katıldı. Yalçınkaya’nın kazıları 2014’e kadar sürdü. 2015’ten bu yana Karain kazıları Ankara Üniversitesi’nden Harun Taşkıran başkanlığında yürütülüyor.

Mağara müzesi

Yalçınkaya’ya göre mağaranın bulunduğu tepenin dibine bir müze binasını dönemin Antalya Valisi Nuri Teoman yaptırdı. Uzun süre tek bir bekçiyle kaderine terk edilen bina 1986’da Antalya Valiliği ve Müze Müdürlüğü tarafından onarıldı. Aynı yıl mağaraya elektrik hattı çekildi; o güne kadar mağara eski bir jeneratörle kısmen aydınlatılıyordu. Bugün buluntuların bir bölümü bu küçük müzede, bir bölümü Antalya Müzesi’nin koleksiyonunda (müze 2025’ten beri yeniden yapım nedeniyle kapalı), bir bölümü de Ankara’daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergileniyor.

Bugün Karain Mağarası’nı gezerken

Önce yamacın dibindeki müzeye girin: kemik aletler, delikli kemik iğneler ve taş aletler mağarada neyin arandığını anlamayı kolaylaştırıyor. Sonra merdivenli patikadan mağara ağzına çıkın ve içeri girmeden önce girişin üstündeki nişlere ve Yunanca yazıtlara bakın. İçeride kazı alanlarının profillerinde katmanların renk değişimi seçilebiliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sayfasına göre Karain Mağarası 2 Ekim 2026 itibarıyla her gün 08:00-19:00 arasında açık (gişe 18:30’da kapanıyor) ve Müzekart geçerli. Mağaranın içi serin ve nemli, zemin yer yer kaygan.

Ulaşım, süre ve çevredeki diğer yerler için: Antalya gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Karain Mağarası (tanıtım ve ziyaret bilgisi, erişim 2 Ekim 2026).
• Işın Yalçınkaya, “Karain Mağarasının Anadolu İskân Tarihindeki Yeri ve Önemi”, Erdem sayı 10 (1988), doi:10.32704/erdem.1988.10.039.
• Ayşegül Aykurt, Nurperi Ayengin, “Karain Mağarası Orta Kalkolitik Dönem Seramiği”, Belleten 86 (2022), doi:10.37879/belleten.2022.001.
• İ. Kılıç Kökten, “Antalya’da Karain Mağarasında Yapılan Prehistorya Araştırmalarına Toplu Bir Bakış”, Belleten XIX/75 (1955).
• Karain Cave, Karain-Höhle (DE) ve Karain Mağarası, Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası