ODTÜ Toplum ve Bilim Merkezi Tarihi

Son güncelleme: 13 Ekim 2026

ODTÜ Toplum ve Bilim Merkezi, bir tarihi yapı değil. Kampüsteki silo, hangar ve kubbeli binalarda kurulmuş, deneyler, sergiler ve atölyelerle bilimi anlatan bir üniversite merkezi. Yine de kökü kampüsün kendi tarihine bağlanıyor: Türkiye’nin ilk planlı üniversite yerleşkelerinden birinin içinde, üniversitenin ilk yıllarında kullanılan laboratuvar aletlerini de sergiliyor. Bu sayfa önce kısaca ODTÜ’yü ve kampüsünü, ardından merkezin nasıl kurulduğunu ve bugün neler sunduğunu anlatıyor.

ODTÜ ve kampüs: kısa tarih

Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 15 Kasım 1956‘da “Orta Doğu Yüksek Teknoloji Enstitüsü” adıyla eğitime başladı. Türkiye’nin UNESCO’ya sunduğu dosyaya göre kuruluş fikri, Birleşmiş Milletler uzmanı Charles Abrams’ın 1954 tarihli, Türkiye ve Orta Doğu için mimarlık ve planlama odaklı bir okul öneren raporuna dayanıyordu. İlk açılan bölüm Mimarlık oldu. Üniversite ilk yıllarını Kızılay’da Müdafaa Caddesi’nde küçük bir binada ve TBMM’nin arkasındaki barakalarda geçirdi. ODTÜ’nün kendi sitesine göre 6887 sayılı kanun 29 Ocak 1957’de, üniversiteye özel statüsünü veren 7307 sayılı kuruluş kanunu 27 Mayıs 1959’da yürürlüğe girdi.

Kampüs için 1961’de ulusal bir mimari yarışma açıldı. Jüride yerli ve yabancı üyeler vardı. Türkçe Vikipedi’ye göre 25 proje arasından genç mimar çift Behruz ve Altuğ Çinici‘nin projesi kazandı. Yerleşke planı ile ilk binaların tasarımı onlarındı. İlk yapı Mimarlık Fakültesi’ydi. Üniversite 1963‘te bugünkü kampüsüne taşındı. Binaların çoğu çıplak beton tekniğiyle yapıldı ve bütün altyapı, kazılan bir tünelle toprak altından geçirildi.

Kampüsün öteki büyük projesi ağaçlandırma oldu. Rektör Kemal Kurdaş döneminde öğrencilerle başlatılan ağaç dikme kampanyalarıyla bozkır arazisi ormana dönüştü. 3.043 hektarlık ODTÜ Ormanı 1995’te Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından doğal ve arkeolojik sit alanı ilan edildi. ODTÜ kampüsü 23 Nisan 2026’da “yaşayan modern kültürel peyzaj” olarak UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne girdi.

Müzeden merkeze: 2003-2006

Bugünkü sergi alanının kökü, 2003‘te kurulan ODTÜ Bilim ve Teknoloji Müzesi‘ne uzanıyor. ODTÜ’nün yayımladığı “ilkler” broşürü bu müzeyi “bir üniversitenin kurduğu ilk bilim ve teknoloji müzesi” olarak tanıtıyor. Amacı, MÖ 7000’den bu yana Anadolu’da gelişen teknolojinin tarihini belgelemek ve günümüz teknolojisine uzanmaktı. Türkçe Vikipedi’ye göre kurulma çalışmaları 2001’de başladı, 2005’te tamamlandı. Müze dört bölümden oluşuyordu: bilim ve teknoloji tarihi sergisinin bulunduğu “Büyük Silo”, ulaşım tarihi sergisinin bulunduğu “Hangar”, etkileşimli deneylerin yer aldığı “UFO” ve açık hava sergisi.

Toplum ve Bilim Uygulama ve Araştırma Merkezi (TBM) ise 2006‘da kuruldu. Merkezin yönetmeliği 7 Haziran 2006 tarihli Resmî Gazete’de (sayı 26191) yayımlandı. TBM kendini “ülkemizin ilk toplum ve bilim merkezi” olarak tanımlıyor ve kuruluşunu dönemin rektörü Prof. Dr. Ural Akbulut’un önderliğine bağlıyor. Bugün TBM’nin “Sergi Alanı” adını verdiği bölümler, müzenin dört bileşeniyle aynı yapıyı izliyor: bilim ve teknoloji tarihi sergisi, klasik otomobil sergisi, bilim merkezi ve açık hava sergisi. Müzenin merkeze ne zaman ve nasıl bağlandığına dair resmî bir açıklamaya ulaşamadık.

Bugün neler var?

• Bilim Merkezi: “Bilime Dokunun” sloganıyla kurulan bölümde mekanik, elektrik ve manyetizma, ışık ve optik, ses ve dalgalar, algı, çevre ve matematik konularında 60’tan fazla etkileşimli düzenek var. Burada bilim gösterileri, gökevi (planetaryum) gösterimleri ve LEGO atölyeleri yapılıyor. Merkeze göre bu bölüm yalnızca okul gruplarına hizmet veriyor ve rezervasyonla çalışıyor.
• Bilim ve Teknoloji Tarihi Sergisi: Neolitik bir evden Asur dönemi tablet fırınına, Hitit su künklerinden Lidya sikkelerine ve Roma tıp aletlerine kadar pek çok eserin replikası, demirci ve bakırcı işliği, eczane, fotoğraf stüdyosu gibi meslek canlandırmaları, daktilo ve radyo gibi eski eşyalar sergileniyor. ODTÜ’nün kuruluş yıllarında laboratuvarlarda kullanılan özgün deney setleri de burada.
• Klasik Otomobil Sergisi: Türkiye’de tasarlanıp üretilen ilk otomobil olan Devrim arabasının, “Devrim Arabaları” filmi için yapılmış replikası ve bağışlarla toplanan klasik otomobil ve motosikletler var.
• Açık Hava Sergisi: Türk Yıldızları’nın NF-5 uçağı, C-47 Dakota, RF-104G gibi uçaklar ve 1940’lara tarihlenen bir lokomotif sergileniyor.

Merkezin verdiği bilgiye göre sergi alanı yılda ortalama 30 bin ziyaretçi ağırlıyor. Merkez ayrıca bilim şenlikleri, seminerler ve çevre eğitimleri düzenliyor.

Bugün ODTÜ Toplum ve Bilim Merkezi’ni gezerken

Bireysel ziyaretçiyseniz en kolay yol, bilim ve teknoloji tarihi sergisi ile klasik otomobil sergisi. Merkez ikisini de hafta içi 09.00-17.00 arasında ücretsiz olarak açık tutuyor. Açık hava sergisi istenilen saatte gezilebiliyor. Deney düzenekleri, gökevi ve atölyeler ise okul grupları için ve rezervasyonla. Kampüs içinde olduğunuz için girişte kimlik sorulabilir. Gitmeden önce merkezin sitesinden güncel saatleri kontrol edin. Gezinin sonunda Çinici’lerin çıplak beton binalarını ve ODTÜ Ormanı’nı görmek için kampüste kısa bir yürüyüş de yapabilirsiniz.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Ankara gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• ODTÜ Toplum ve Bilim Merkezi, Hakkımızda, Yönetmelik (Resmî Gazete, 7 Haziran 2006, sayı 26191), Bilim Merkezi, BTTS, KOS, AHS.
• Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Tarihçe — 15 Kasım 1956, 6887 ve 7307 sayılı kanunlar, ilk binalar, 1963 taşınma.
• UNESCO Dünya Miras Merkezi, Middle East Technical University Campus: A Living Modern Cultural Landscape (23 Nisan 2026) — Abrams raporu, 1961 yarışması, Çinici’ler, ODTÜ Ormanı.
• ODTÜ Halkla İlişkiler, “Türkiye’de ODTÜ’nün Gerçekleştirdiği İlkler ve ODTÜ Etkisi” (arşiv PDF) — 2003 Bilim ve Teknoloji Müzesi.
• ODTÜ Bilim ve Teknoloji Müzesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi Kampüsü, Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası