Efes Arkeoloji Müzesi Tarihi

Son güncelleme: 14 Ekim 2026

Efes’i gezen biri Celsus Kütüphanesi’nin önünde ya da Hadrian Tapınağı’nın kapısında heykel ve kabartmaların büyük bölümünün kopya olduğunu fark eder. Orijinallerin çoğu ören yerinden birkaç kilometre uzakta, Selçuk’taki bu müzede. Bir kısmı ise Viyana ve Londra’da. Efes’in eserlerinin bugün üç ülkeye dağılmış olması, kazıların başladığı 19. yüzyılın kurallarının sonucu.

Bu sayfa müzenin ve koleksiyonun hikâyesini anlatıyor. Kentin kendi tarihi için Efes Antik Kenti Tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Londra, Viyana, Selçuk: eserler nasıl dağıldı?

Efes’teki ilk büyük kazı, 1863-1874 arasında British Museum adına Artemis Tapınağı’nı arayan John Turtle Wood’unkiydi. Tapınağın kabartmalı sütun tamburları ve heykel parçaları o yıllarda Londra’ya götürüldü. Bugün British Museum’un Efes bölümünde duruyor.

1895’te Avusturya kazıları başladı. Sultan II. Abdülhamid’in İmparator Franz Joseph’e hediye olarak bıraktığı buluntularla 1896-1906 arasında Viyana’ya yedi sevkiyat gitti. 1906’da yürürlüğe giren Asar-ı Atika Nizamnamesi eski eserlerin yurt dışına çıkarılmasını yasakladı. Bundan sonra kazılardan çıkan her şey Türkiye’de kaldı.

1920’lerin ortasında Avusturya kazıları yeniden yoğunlaşınca bu eserleri saklayacak bir yer gerekti. 1929’da Selçuk’ta bir depo kuruldu. Koleksiyon büyüdükçe depo yetmedi. Bugünkü müze binası 1964’te açıldı ve sonraki yıllarda genişletildi. Müze 2012 sonunda kapandı, kapsamlı bir yenilemenin ardından Kasım 2014’te yeniden açıldı.

Viyana’daki Efes Müzesi başka bir müze

Gezi yazılarında iki müze sık karıştırılır. Viyana’daki Ephesos Museum, Kunsthistorisches Museum’un antik eserler koleksiyonuna bağlı ve Aralık 1978’den beri Hofburg sarayının Neue Burg kanadında kendi salonlarında sergileniyor. Orada görülen başlıca eserler 1906’dan önce giden parçalar:

• Parth Anıtı: Roma imparatorlarını ve İmparatorluğu yücelten, yaklaşık 70 metrelik kabartma frizin 40 metrelik bölümü. Eski yorum anıtı Lucius Verus’un 161-165’teki Parth seferine bağlıyordu. Bugün daha çok Antoninus Pius dönemine, 2. yüzyılın 140’lı yıllarına tarihleniyor.
• Artemision sunağından yaralı Amazon: MÖ 4. yüzyılda yeniden yapılan tapınağın sunak duvarından.
• Bronz atlet heykeli: Parçalardan birleştirilmiş, vücudunu yarıştan sonra kazıyıcıyla temizleyen bir genç.

Selçuk’taki müze ise 1906’dan sonra bulunan eserlerin evi. Efes’in en çok bilinen buluntularının, iki büyük Artemis heykelinin de burada olmasının nedeni bu.

Artemis salonu: iki heykel, bir tartışma

Müzenin en ünlü salonunda Efes Artemis’inin heykelleri duruyor. Bunlar tapınaktaki ahşap kült heykelinin Roma döneminde mermerden yapılmış kopyaları. Ahşap özgün heykel günümüze ulaşmadı. Büyüğü “Büyük Artemis” diye anılıyor ve 3,20 metre yüksekliğinde. Daha küçüğü “Güzel Artemis” adını taşıyor. Yanında iki geyik var. Salonda bir de başı kopmuş üçüncü bir Artemis heykeli sergileniyor.

Heykellere yaklaşınca şunlara bakın:

• Başlık: Başındaki yüksek polos üç katlı bir tapınak biçiminde. Bakanlığın tanıtımı tanrıçanın bu ve başka özelliklerini Anadolu’nun ana tanrıçası Kybele’yle bütünleşmesine bağlıyor.
• Göğüsteki yumurta biçimli sıralar: Bakanlığın tanıtımı bunları bereketle ilgili dört sıra yumru olarak tanımlıyor. Ne olduklarını kimse kesin bilmiyor. Geç Antik Çağ’dan beri “çok memeli tanrıça” yorumu yapılıyor. Avusturyalı arkeolog Robert Fleischer 1973’te bunların ahşap heykele takılan süsler, belki yumurta ya da kurban edilen boğaların hayaları olabileceğini öne sürdü. 1987-1988’de tapınak alanında bulunan delikli kehribar damlalar, ahşap heykeli süsleyen takıların bu biçimin kaynağı olabileceğini düşündürüyor.
• Etek: Dikdörtgen bölmelerde aslan, koç, geyik, grifon ve arı figürleri. Belindeki kemerde de arılar var. Arı, Efes’in simgesiydi ve kentin sikkelerinde de görülür.

Yamaç Evler’den gelenler

Yamaç Evler, Roma döneminin zengin Efesliler’inin oturduğu teraslı konutlar. Bu evler MS 3. yüzyılın üçüncü çeyreğinde bir depremle yıkıldı ve eşyalar yıkıntının altında kaldı. Müzenin ev buluntuları salonunda bu evlerden çıkan günlük eşyalar ve sanat eserleri var. Alman Vikipedi’deki ayrıntılı dökümde öne çıkan parçalar şunlar: yunusa binmiş tunç bir Eros heykelciği (2. yüzyıl), mermer bir Sokrates başı, sarı mermerden bir Attis başı ve evlerin duvarlarından alınmış fresk parçaları. Daha sonraki kazılarda freskleri yerinde bırakma kararı alındı. Bu yüzden Yamaç Evler’in kendisi de duvar resimlerini görmek için ayrıca gezilmeye değer.

Yamaç Evler’in en ilginç buluntularından biri de kırık halde bulunup uzun bir çalışmayla birleştirilen fildişi friz. Kaynaklara göre İmparator Traianus’un Parthlarla savaşını anlatıyor.

Çeşmeler, imparatorlar ve en eski parçalar

• Dinlenen Savaşçı: Pollio Çeşmesi kazılarında bulundu. Sol koluyla bir kayaya yaslanmış, elinde kılıç, kolunda kalkan tutan genç bir savaşçı.
• Polyphemos grubu: Odysseus ve arkadaşlarının tepegöz Polyphemos’u kör etmeye hazırlandığı sahne (MS 1. yüzyıl). Önce bir tapınağın alınlığını süslüyordu, tapınak yıkılınca Pollio Çeşmesi’nin havuz kenarına yerleştirildi. Bahçede bir canlandırması var.
• Hadrian Tapınağı frizi: Kuretler Caddesi’ndeki tapınakta bugün gördüğünüz kabartmaların orijinalleri burada. Kentin kuruluş efsanesini, bir Dionysos alayını ve Theseus’un Amazonlarla savaşını anlatıyor.
• İmparator kültü salonu: Domitian Tapınağı’nın yanında duran, yüksekliği yedi metre kadar tahmin edilen bir heykelden kalan devasa baş ve kol. Marcus Aurelius’un büstü de bu salonda.
• Eros başı: Boyundan kırık, yayına bakan çocuksu bir yüz. Lysippos’un MÖ 330-320 civarındaki “Yayını geren Eros” heykelinin kopyası.
• Miken kapları: Müzenin en eski parçaları arasında MÖ 14.-13. yüzyıllara ait Miken mezar kapları var. Bunlar St. Jean Bazilikası’nın önünde yol çalışması sırasında bulundu ve Ayasuluk Tepesi’nin Tunç Çağı’ndaki önemini gösteren kanıtlardan.

Bakanlığın tanıtımına göre müze 8.500 yıllık bir zaman dilimini kapsıyor. Çukuriçi Höyüğü’nün Neolitik buluntuları, St. Jean Bazilikası, Ayasuluk Kalesi ve yakındaki Belevi Mozolesi’nden gelen eserler de sergide. Müzenin bir de etnografya bölümü olduğu biliniyor. Yenilemeden sonraki düzenini doğrulayamadık.

Bugün Efes Müzesi’ni gezerken

Kültür Bakanlığı’nın sitesine göre (2 Ekim 2026’da bakıldı) müze her gün 08:30-17:30 arası açık, gişe 17:00’de kapanıyor. MüzeKart T.C. vatandaşları için geçerli ve sesli rehber var. Selçuk merkezinde, İsa Bey Camii ve St. Jean Bazilikası’na yürüme mesafesinde. Efes’i görmeden önce gelirseniz Hadrian Tapınağı’nın frizini ve Polyphemos grubunu yerinde hayal etmek kolaylaşır. Sonra gelirseniz ören yerinde kopyasını gördüğünüz eserlerin orijinallerini tanırsınız. Bahçedeki lahitlere, Klaros’tan gelen güneş saatine ve Belevi Mozolesi’nin sütun başlıklarına da göz atın.

Ulaşım, süre ve çevredeki diğer yerler için: İzmir gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Efes Müzesi (erişim 2 Ekim 2026) — salonlar, Dinlenen Savaşçı, Marcus Aurelius, Eros başı, Artemis tanımı, saatler.
• Ephesos-Museum Selçuk ve Ephesos Museum (Wien), Alman Vikipedi; Ephesus Archaeological Museum ve Efes Müzesi, Vikipedi.
• Temple of Artemis, İngilizce Vikipedi — Fleischer 1973 yorumu, 1987-1988 kehribar buluntuları.
• Hanghäuser von Ephesos, Alman Vikipedi — Yamaç Ev 2’nin yıkılış tarihi.
• Bammer, Anton; Fleischer, Robert; Knibbe, Dieter (1974). Führer durch das archäologische Museum in Selçuk-Ephesos. Viyana: ÖAI.
• Oberleitner, Wolfgang (2009). Das Partherdenkmal von Ephesos. Viyana: Kunsthistorisches Museum.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası