Tophane Saat Kulesi Tarihi

Son güncelleme: 16 Ekim 2026

Bursa’nın kartpostallarında Uludağ’dan sonra en sık görünen siluet, Tophane’nin kenarında yükselen kesme taş kuledir. Kule, kentin Osmanlı’dan kalma yapılarının çoğuna göre çok gençtir: 1905’te açıldı. Bulunduğu yer ise kentin en eski çekirdeğidir. Hemen yanında Osmanlı’nın ilk iki hükümdarı yatar, ayaklarının altında Bizans ve Roma surlarının kalıntıları uzanır. Kentin genel tarihi için Tophane Surları tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Abdülaziz’in kulesinden Abdülhamid’in kulesine

Bugünkü kule, aynı yerde daha önce yapılmış bir kulenin yerine yükseldi. Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı Alan Başkanlığı ve Kültür Portalı’na göre ilk kule Sultan Abdülaziz döneminde (1861-1876) kare planlı ve dört katlı olarak yapıldı. Bursa’nın turizm sitesi bu kulenin üç katlı olduğunu yazıyor. Belediye açıklamalarında ilk kulenin yapım yılı olarak 1876 da geçiyor. Bu kule 1900’lerin başına kadar, tarihi kesin bilinmeyen bir sırada yıkıldı.

Türkçe Vikipedi’ye göre yeni kulenin yapımına 2 Ağustos 1904’te başlandı. Kule, Sultan II. Abdülhamid’in tahta çıkışının yirmi dokuzuncu yıldönümü olan 31 Ağustos 1905’te törenle açıldı. Alan Başkanlığı aynı günü Rumi takvimle 18 Ağustos 1321 olarak veriyor. Kültür Portalı ise açılış için 1 Eylül 1905’i yazıyor. 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başında imparatorluğun dört bir yanında yükselen saat kulelerinin pek çoğu, bu türden cülus yıldönümleri vesilesiyle yapılmıştı.

Kule, Hüdavendigâr Valisi Reşid Mümtaz Paşa döneminin işidir. Kültür Portalı, bu yıllarda kentte Hamidiye (bugünkü Cumhuriyet) ve Altıparmak caddelerinin açıldığını, Mecidiye (bugünkü Fevzi Çakmak) Caddesi’nin tamamlandığını hatırlatıyor ve dönemin belediye başkanı olarak Mehmed Emin Bey’i anıyor. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre aynı vali, 1904’te Orhan Gazi Camii‘nin doğu duvarındaki bir pencereyi bozdurup kapı açtırmıştı.

Saat de, yangın gözcüsü de

Kule baştan iki işe göre düşünüldü. Alan Başkanlığı’na göre saat kulesi olmasının yanında bir yangın kulesiydi. Kentin büyük bölümünü gören konumu, ahşap evlerle dolu Bursa’da çıkan yangınları erkenden fark etmeye yarıyordu. Bursa’nın turizm sitesi, en üst katın 1958’deki Kapalıçarşı yangınından sonra bir süre yangın gözetleme yeri olarak kullanıldığını yazıyor. Türkçe Vikipedi de kulenin bugün de Büyükşehir Belediyesi tarafından yangın gözetleme amacıyla kullanıldığını belirtiyor.

Üst kat tartışması ve 2020 restorasyonu

Kulenin en çok tartışılan bölümü altıncı katıdır. 2018’de Mimarlar Odası Bursa Şubesi, üst katın kesme taş yerine beyaz PVC ile kaplanmasına tepki gösterdi. Büyükşehir Belediyesi Fen İşleri Daire Başkanı Feridun Tarım ise o sırada yaptığı açıklamada farklı bir tarihçe anlattı. Tarım’a göre ilk beş kat kesme taştan, altıncı kat ise ahşap karkastan yapılmıştı. Ahşap bölüm iklim koşulları ve özellikle lodos yüzünden zamanla yıkılmış, yerine çelik konstrüksiyon yapılıp üzeri sacla kaplanmıştı. Tarım, kulenin tescil edildiği 1986’da da üst katın metal sacla kaplı olduğunu söyledi. Mimarlar Odası ise eski fotoğraflarda bu katın taştan göründüğünü savundu. Bu sayfada iki görüş yan yana veriliyor.

Belediye, koruma kurulu onaylı projeye göre restorasyon yapacağını duyurdu. Büyükşehir Belediyesi’nin Eylül 2020’deki açıklamasına göre kulenin restorasyonu tamamlandı ve kule ışıklandırıldı. Bu çalışma, Tophane yamaçlarındaki temizlik ve düzenleme çalışmalarıyla birlikte yürütüldü.

Yeniden çalışan Fransız saati

Kulenin ilk saat makinesi uzun yıllar unutuldu. Kasım 2022 tarihli haberlere göre makine 1990’larda tamir edilemediği için sökülmüş, yerine elektrikli bir sistem takılmıştı. Eski mekanizma kulenin içinde atıl durumda kaldı. 2016’da bir saatçiler derneğinin başkanının dikkatini çeken mekanizma, saat restoratörü Fatih Serhat Yurtdakal tarafından incelendi. Yurtdakal, makinenin 19. yüzyıl başından 20. yüzyıl ortasına kadar üretim yapan Fransız Bailly-Comte firmasının işi olduğunu belirledi.

Yaklaşık 400 kilogram ağırlığındaki ve 500’den fazla parçadan oluşan mekanizma, Büyükşehir Belediyesi’nin desteğiyle iki yıl süren bir çalışmayla onarıldı. Eksik parçalar yeniden üretildi, kadranı sıfırdan yapıldı ve üzerine Osmanlı saat kadranlarında kullanılan rakamlar kondu. Haberlere göre saat çeyrekleri, yarım saatleri ve saat başlarını çalabiliyor. Makine Kasım 2022’den itibaren kulenin önüne yapılan cam bir kabinde, çalışır halde sergilenmeye başladı ve elle her 24 saatte bir kuruluyor.

Neye bakmalı?

• Ölçüler: Alan Başkanlığı ve Kültür Portalı’na göre kule 33 metre yüksekliğinde, kare planlı ve kesme taştan. Gövde saçaklarla altı bölüme ayrılıyor. Türkçe Vikipedi genişliğini 4,65 metre olarak veriyor.
• Dört saat: Üst katın dört cephesinde, 90 santimetre çapında yuvarlak saatler var. Alan Başkanlığı’na göre saatler başlangıçta ağırlıklı bir sistemle çalışıyordu.
• Gözetleme balkonu: En üstteki bölüm, yangın gözetlemek için balkon korkuluklarıyla çevrili. Kaynaklar bu bölümü altıncı ya da yedinci kat olarak sayıyor.
• Giriş ve merdiven: Kemerli giriş kapısına güney cepheden dört basamakla çıkılıyor. İçeride çatıya 89 basamaklı ahşap bir merdiven çıkıyor. Kaynaklarda kulenin içinin ziyaretçilere açıldığına dair bir bilgi yok.
• Ramazan topları: Alan Başkanlığı’na göre kulenin yanında, ramazanda iftar vaktini kente duyurmak için kullanılan dört top duruyor.
• Cam kabindeki saat: Kulenin önünde, restore edilen Bailly-Comte mekanizmasını yakından görebilirsiniz.

Bugün Tophane Saat Kulesi’ni gezerken

Kule, Tophane Parkı’nın içinde ve günün her saatinde dışarıdan görülebiliyor. Parkın terası, Bursa ovasına ve kentin tarihî merkezine bakan en geniş seyir noktalarından biri. Akşamüstü kalabalıklaşıyor. Kuleye Atatürk Caddesi’nden Osmangazi Caddesi’ne sapıp yokuşu çıkarak birkaç dakikada ulaşabilirsiniz. Hemen önünde Osman Gazi ve Orhan Gazi türbeleri var. Parkın kenarındaki surlar ve kapılar için Tophane Surları sayfasına bakabilirsiniz.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Bursa gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Bursa Büyükşehir Belediyesi Alan Başkanlığı, “Saat Kulesi” — açılış tarihi, ölçüler, ilk kule, toplar (kaynakları: Kepecioğlu, Bursa Kütüğü; Bursa Ansiklopedisi; Acun, Anadolu Saat Kuleleri).
• Kültür Portalı, “Tophane Saat Kulesi” envanter kaydı.
• Bursa Büyükşehir Belediyesi, “‘Tarih Adası’ Tophane’den şekillenmeye başladı” (15 Eylül 2020).
• Hürriyet / DHA, “Bursa’nın sembolü tarihi Tophane Saat Kulesi’nde PVC kaplamaya tepki” (2018) ve Emlak Kulisi’nin aynı tarihli aktarımında F. Tarım’ın açıklaması.
• Bursa Hakimiyet, “Tarihi Tophane’de 500 parçalık asırlık saat tıkır tıkır işliyor” (6 Kasım 2022).
• Tophane Saat Kulesi (Bursa), Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası