Koza Han Tarihi

Son güncelleme: 16 Ekim 2026

Bursa’nın hanlar bölgesinde en çok ziyaret edilen yapı, avlusunun ortasında sekizgen bir mescidin yükseldiği Koza Han. Adını, yüzyıllar boyunca burada alınıp satılan ipek kozasından alıyor. 15. yüzyılın sonunda yapılan han, Bursa’nın Doğu ile Batı arasında bir ipek pazarı olduğu dönemin en büyük ticaret yapılarından biri. Bu sayfa hanın yapılışını, ipek ticaretindeki yerini ve bugüne nasıl ulaştığını anlatıyor. Kentin genel tarihi için Tophane Surları tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Kitabesiz bir han, tartışmalı bir vakıf

Koza Han’ın üzerinde bir inşa kitabesi yok. Yapım tarihi, Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nde (DİA) Semavi Eyice’nin aktardığı bir vakfiyeden biliniyor. İstanbul’daki Bayezid Camii ve külliyesinin Vakıflar Genel Müdürlüğü’nde bulunan 911 (1505) tarihli vakfiye suretine göre hanın yapımına 895 yılı Rebîülâhir ayında (Mart 1490) başlandı. Açılışı 25 Zilkade 896’da, yani 29 Eylül 1491’de yapıldı. Kültür Portalı, Osmangazi Belediyesi ve hanlar bölgesi esnafının sitesi de hanın İstanbul’daki külliyeye gelir sağlamak için yapıldığını yazıyor.

Eyice bu konuda bir itirazı da aktarıyor. Rıfkı Melûl Meriç’e göre han, İstanbul’daki külliyeden on yıl kadar önce yapıldığı için onun vakfı olamaz. Meriç’e göre vakfiyede adı geçen kervansaray Koza Han değil, yakınındaki Pirinç Hanı’dır. Meriç, Koza Han’ın arsasının Mart 1490’da çeşitli kişilerden satın alındığını da tespit etmiş. Yani yapım tarihleri konusunda kaynaklar uyuşuyor, hanın hangi vakfa bağlı olduğu ise tartışmalı.

Hanın mimarı Abdülalî b. Puladşah. Kültür Portalı ve esnaf sitesi inşaat ustası ya da emini olarak Şuca b. Karaca’nın adını da veriyor. Yapı tarih boyunca birçok adla anıldı: Yeni Han, Hân-ı Cedîd-i Evvel (“ilk yeni han”), Beylik Hân-ı Cedîd-i Âmire, Beylik Kervansaray, Sîmkeş ya da Sırmakeş Hanı. Osmangazi Belediyesi’ne göre Pirinç Hanı yapıldıktan sonra “Eski-Yeni Han” diye de anıldı. Eyice, bazı kaynaklarda İpek Hanı olarak geçen yerin de büyük olasılıkla burası olduğunu yazıyor.

Bursa ipeğinin pazarı

Koza Han’ın neden bu kadar önemli olduğunu anlamak için 15. yüzyıl Bursa’sına bakmak gerekiyor. Halil İnalcık, DİA’nın “Bursa” maddesinde ipek ticaretini kentin refahının ana kaynağı olarak tanımlıyor. Tebriz’den gelen kervanlar Gîlân, Esterâbâd ve Sârî ipeklerini Bursa’ya getiriyordu. Ana ipek yolu Tebriz, Erzurum ve Tokat üzerinden kente ulaşıyordu. Bursa’da ticari temsilcileri bulunan Cenevizliler, Venedikliler ve Floransalılar ipek almak için birbiriyle yarışıyordu. Ticaret çoğu zaman Avrupa’dan gelen yünlü kumaşların ipekle takası şeklinde yapılıyordu.

İnalcık’ın verdiği rakamlar bu ticaretin büyüklüğünü gösteriyor. 1479’da İran’dan getirilen ipeğin değeri 150.000 Venedik altınına ulaşmıştı. 1501’de Floransalı Medici ailesinin temsilcisi Maringhi, bir yük ipeğin 70-80 duka kâr getirdiğini yazıyordu. 1502’de kentte binden fazla dokuma tezgâhı vardı. 1548’de Bursa’ya gelen Fransız gezgin Belon, her yıl bin deveden fazla yükle getirilen ipeğin burada işlenip boyandığını anlatır. İngilizce Vikipedi’nin aktardığı bir çalışmaya göre 16. yüzyılın başında Medicilerin temsilcisinin bürosu Koza Han’daydı. Bu ayrıntı tek kaynaklı olduğu için temkinle okunmalı.

Han, bu ticaret için düzenlenmişti. Türkçe Vikipedi ve Osmangazi Belediyesi’ne göre ipek tüccarları handa altlı üstlü iki oda tutar, üstteki odada konaklayıp işlerini görür, alttakinde mallarını saklardı. Osmangazi Belediyesi, hanın yüzyıllar boyunca koza piyasasının yönetildiği yer olduğunu, doğudan gelen kervanların ürünlerini burada Avrupalı tüccarlara sattığını yazıyor.

Evliya Çelebi’nin “Acem Hanı”

Evliya Çelebi 1640’ta Bursa’nın eski eserlerini anlatırken Koza Han adını vermez. Eyice’ye göre Evliya, Pirinç Hanı’ndan sonra bir “Acem Hanı”ndan söz eder. Bu handa Azerbaycan ve İran’dan gelen tüccarlar kalıyordu. İpek tüccarlarından gümrük alan ipek emininin makamı da buradaydı. Eyice, bu bilgilerin Acem Hanı’nın Koza Han olduğu ihtimalini kuvvetlendirdiğini düşünüyor. Bursa’nın erken Osmanlı yapıları üzerine 1909’da bir tez yayımlayan H. Wilde de hana 19. yüzyıla kadar İpek Hanı dendiğini belirtir.

Onarımlar ve değişen çatı

Eyice’ye göre han 1082 (1671-1672) ve 1199 (1785) yıllarında ve başka tarihlerde onarıldı. Başlangıçta üzeri kubbeliydi. Onarımlardan birinde kurşunları söküldü, kubbeleri kaldırıldı, üzerine çatı yapılıp yerli kiremit örtüldü. Kubbe kemerlerinin kalıntıları ve köşelerdeki kurşun örtülü kubbeler bu ilk biçimden kalma. Onarım yılları kaynaklara göre değişiyor: İngilizce Vikipedi 1630, 1671 ve 1784’ü, Türkçe Vikipedi 1671-1672 ve 1685’i veriyor. Bu sayfada DİA’nın tarihleri esas alındı.

Osmangazi Belediyesi’ne göre konaklama için kullanılan üst katlar 1855 depreminde zarar gördükten sonra depo olarak kullanılmaya başlandı. Belediye, dönemin fotoğraflarından revakların devdâhâne, yani ipek bükme atölyesi olarak kullanıldığının anlaşıldığını yazıyor. Avludaki mescit 1940’larda Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu tarafından onarıldı. Eyice’ye göre han 1950’lere doğru büyük bir restorasyon geçirdi. Sonradan eklenen bölümler temizlendi, han ve mescit özgün mimarilerine uygun biçimde yenilendi. Üst kat revakları ahşapken bu onarımda kâgire çevrildi.

Neye bakmalı?

• Avludaki köşk mescit: Avlunun ortasında, kemerli ayaklar üzerinde yükselen sekizgen bir mescit, altında da mermer havuzlu bir şadırvan var. Mescide taş bir merdivenle çıkılıyor ve kapının tam karşısında mihrap bulunuyor. Eyice, ortadaki mescidi bazı Selçuklu kervansaraylarının geleneğinin devamı sayıyor. Osmangazi Belediyesi’ne göre bu, Bursa hanlarında sağlam kalan tek mescit. Eski bir belge, yanında bugün izi kalmayan ahşap ikinci bir mescidin de bulunduğunu bildiriyor.
• Taç kapı: Kuzeydeki, Uzun Çarşı’ya açılan anıtsal giriş kesme taştan. Kemerin içindeki alınlığı DİA’ya göre geometrik desenli renkli taş kaplama süslüyor. Kültür Portalı ise kapının firuze çinilerle süslendiğini yazıyor. Yerinde iki anlatımı karşılaştırabilirsiniz.
• Altlı üstlü odalar: Avluyu iki katlı revaklar çeviriyor. Eyice ve Aydın Yüksel’e göre alt katta elli, üst katta elli bir ya da elli iki oda var. Osmangazi Belediyesi toplam 101 oda veriyor. Başka kaynaklarda farklı sayılar da geçiyor. Odaların her birinde dışarıya açılan pencereler bulunuyor.
• Dış Kozahan: Hanın doğusundaki tek katlı ikinci avlu, kervanların hayvanlarının bağlandığı ahır ve depo bölümüydü. Osmangazi Belediyesi bu bölümün “Develik” diye de anıldığını yazıyor.
• Duvar örgüsü: Dış duvarlarda tuğla ve kesme taş birlikte kullanılmış. Ahır bölümü moloz taştan.

Bugün Koza Han’ı gezerken

Koza Han, 2014’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren “Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu” alanının hanlar bölgesi bileşeninde yer alıyor. UNESCO, bölgedeki hanların özgün ticari işlevlerini hâlâ sürdürdüğünü, siftah, pazarlık ve usta-çırak ilişkisi gibi geleneklerin yaşadığını vurguluyor. Han bugün de çalışan bir çarşı. Osmangazi Belediyesi’ne göre üst kattaki dükkânlarda ipek kumaş, eşarp, şal, çeyiz ve ev tekstili satılıyor, alt katta ise kafeler var. Bursa Büyükşehir Belediyesi 2021’i “Hanlar Bölgesi ve İpek Yılı” ilan ettiğinde, eski koza mezatlarının bir canlandırması da Koza Han’da yapıldı.

Belediye, esnaf derneğinin talebiyle 2011’de restorasyon projelerinin hazırlanmaya başlandığını yazıyor. 2026’da avludaki masa ve sandalyeler restorasyon düzenlemesi gerekçesiyle bir süre kaldırıldı. Bursa yerel basınına göre Haziran 2026’da yeniden yerlerine kondu. Ziyaret öncesinde çalışmaların son durumunu kontrol etmekte yarar var. Han, Emir Han, Orhan Gazi Camii ve Ulu Cami ile aynı yürüyüş içinde görülebiliyor. Çevredeki çarşıların tarihi için Kapalı Çarşı tarihi sayfasına bakın.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Bursa gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Eyice, Semavi (2002). “Koza Hanı”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 26, s. 231-232 — vakfiye, yapım ve açılış tarihleri, Meriç’in itirazı, mimar, adlar, onarımlar, Evliya’nın Acem Hanı, plan ve mescit.
• İnalcık, Halil (1992). “Bursa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 6, s. 445-449 — ipek ticareti, Tebriz kervanları, İtalyan tüccarlar, Maringhi, Belon.
• Kültür Portalı, “Koza Han” (2 Ekim 2026’da erişildi).
• Osmangazi Belediyesi, “Koza Han Restorasyonu” (2 Ekim 2026’da erişildi) — oda sayısı, Dış Kozahan, 1855 sonrası kullanım, mescit onarımı, bugünkü dükkânlar.
• Bursa Tarihi Çarşı ve Hanlar, “Koza Han”.
• UNESCO Dünya Mirası Merkezi, “Bursa and Cumalıkızık: the Birth of the Ottoman Empire”.
• Olay Gazetesi, “6 asırlık Koza Han’da develi koza mezatı” (Ağustos 2021); Bursa TV, “Kozahan’da beklenen karar açıklandı” (29 Haziran 2026).
• Koza Han ve Koza Han (İngilizce), Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası