Emir Han Tarihi

Son güncelleme: 16 Ekim 2026

Bursa’nın hanlar bölgesinde Ulu Cami’nin hemen kuzeydoğusunda, yaşlı ağaçların gölgelediği bir avlu var. Avluyu çeviren iki katlı revaklı yapı Emir Han. Komşusu Koza Han’dan yaklaşık bir buçuk yüzyıl daha eski. Orhan Gazi’nin kentin yeni merkezi olarak kurduğu külliyenin bir parçasıydı. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA) onu Anadolu Türk mimarisindeki ilk şehir hanı olarak tanımlıyor. Bursa’nın ünlü çarşısı bu hanın çevresinde büyüdü. Kentin genel tarihi için Tophane Surları tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Orhan Gazi Külliyesi’nin hanı

M. Baha Tanman, DİA’daki “Emir Hanı” maddesinde yapıyı 740 (1339-1340) tarihli Orhan Gazi Külliyesi’nin bir parçası olarak tanıtıyor. Külliyeyi oluşturan cami, medrese, imaret, hamam ve han, kale dışında kentin yeni ticaret merkezini kurdu. Tanman’a göre han, külliyenin ibadet ve eğitim yapılarından ayrılarak hamamın yanına yerleştirildi. Fetihten (1326) sonra başkent olarak hızla büyüyen Bursa’da, zamanla gelişecek çarşının çekirdeğini oluşturdu. Halil İnalcık da DİA’nın “Bursa” maddesinde külliyenin kervansarayını “Beyhanı, Emirhanı” diye anar ve bu yapı grubunun kent merkezini oluşturduğunu yazar.

Han, külliyeye gelir sağlamak için yapılmıştı. Külliyenin cami, medrese ve imaret gibi yapıları için Orhan Gazi Camii tarihi sayfasına bakabilirsiniz. Külliyenin çifte hamamı ise bugün Aynalı Çarşı olarak kullanılıyor.

Kantar hanı ve “Eski Bezzazistan”

Doğan Yavaş’ın DİA’daki “Orhan Gazi Külliyesi” maddesine göre han, şehirde alınıp satılan malların tartıldığı yerdi. Hanlar bölgesi esnafının sitesi de bu bilgiyi ayrıntılandırıyor. Bursa’nın büyük kantarı burada olduğu için hana “Bahar Kapanı” da denmiş. Şehirde alınıp satılan her türlü malın burada tartılıp alınan kantar resmi hanın gelirini oluşturuyormuş. Aynı kaynağa göre kantarcılar için konan üç taş peyke kapının iki yanında hâlâ duruyor. Bursa’ya gelen kepenekçilerin bu handa kalması zorunlu olduğu için han Kepenkçiler Çarşısı diye de anılmış.

Hanın eski adları konusunda kaynaklar ayrışıyor. Kültür Portalı, hana 1522 yılına kadar Bezzaziye Hanı, Eski Bezazistan ya da Bey Hanı dendiğini, sonra Emir Bey Hanı adını aldığını yazıyor. Esnaf sitesi bu adların 1416’ya kadar kullanıldığını söylüyor ve Emir Han’ı “Bursa’da yapılan ilk bedesten” sayıyor. Bezzazistan, değerli kumaşların satıldığı kapalı çarşı anlamına gelir. Semavi Eyice ise DİA’nın “Bedesten” maddesinde Emir Hanı ile Bey Hanı’nı (Bezzâzistân-ı Atîk) ayrı yapılar olarak sayıyor. Yani hanın Yıldırım Bayezid’in bedesteninden önce kentin ilk kumaş pazarı olarak kullanıldığı söyleniyor, ama bu konuda kaynaklar tam uyuşmuyor.

Ulu Cami’nin altında kalan ahırlar

Hanın güneyinde, yapının kütlesinden taşan dikdörtgen planlı, tonozlu bir ahır bölümü vardı. Tanman’a göre bu ahırın bir kısmı, Ulu Cami’nin kuzeydoğu minaresi yapılırken yıktırıldı. Yavaş da ahırların Ulu Cami yapılırken toprakla doldurulduğunu ve caminin doğu minaresinin altında kaldığını yazıyor. Esnaf sitesine göre ahırlar, Ulu Cami bahçesinin seviyesi yükseltildiği için toprak altında kaldı. Ulu Cami’nin yapım öyküsü için Ulu Cami tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Tanman’a göre II. Bayezid döneminde hanla cami arasına Koza Han yapıldı. Daha sonra bu iki han kuzey, batı ve doğudan bedesten, arasta ve birçok yeni hanla kuşatıldı. Bugünkü hanlar bölgesinin dokusu böyle oluştu.

Depremler, yangınlar ve 1958

Tanman, hanın yüzyıllar içinde birçok deprem ve yangından etkilendiğini, ama mimari özelliklerini büyük ölçüde koruduğunu yazıyor. Esnaf sitesine göre 1674 depreminde kuzey duvarı yıkıldı ve Hızır Bey tarafından onartıldı. Tanman’a göre yapı 20. yüzyıla kuzey cephesi tamamen yıkılmış, üst kat revakları neredeyse bütünüyle ortadan kalkmış olarak ulaştı.

Son büyük yıkım 24 Ağustos 1958’deki çarşı yangınıydı. DİA, Kültür Portalı ve esnaf sitesi hanın bu yangında ağır hasar gördüğünü yazıyor. Tanman’a göre yapı 1962-1963’te aslına uygun biçimde onarıldı. Plan korundu, dışa bakan özgün ayrıntılara dokunulmadı. Ama içeride zemin kat revakları camekânla kapatıldı, üst kat odalarının duvarları inceltildi, ocaklar iptal edildi. Esnaf sitesine göre bu onarımda Ulu Cami tarafına bazı eklemeler yapıldı, oradaki alt revaklar sivri kemer yerine düz yapıldı. Yangının çarşının geri kalanındaki etkileri için Kapalı Çarşı tarihi sayfasına bakın.

Neye bakmalı?

• Kare avlu: Tanman’a göre han yaklaşık 45 × 45 metre, ortasındaki üstü açık avlu yaklaşık 26 × 26 metre. Avluda yenilenmiş bir şadırvan ve yaşlı ağaçlar var.
• İki katlı revaklar: Her iki katta avluyu beşik tonozlu revaklar çeviriyor. Revak kemerleri sivri ve tuğladan. Zemin katın güney kanadında ise payeler kesme taş, kemerler yuvarlak ve almaşık örgülü. Üst katın dört köşesinde birer kubbe var.
• Depo ve tüccar odaları: DİA’ya göre zemin katta kervanların mallarını depolamak için penceresiz otuz altı birim, üst katta tüccarların çalışıp gerektiğinde kaldığı, çoğu pencereli ve ocaklı otuz sekiz oda var. Kültür Portalı üst kat için otuz yedi oda veriyor.
• Almaşık örgü: Duvarlarda ve payelerde tuğla ile küfeki taşı sıraları dönüşümlü kullanılmış. Bu, erken Osmanlı Bursa yapılarının tanıdık tekniği.
• Kapıdaki taş peykeler: Esnaf sitesinin aktardığına göre kantarcıların oturduğu peykeler girişin iki yanında.

Bugün Emir Han’ı gezerken

UNESCO, 2014’te Dünya Mirası Listesi’ne aldığı Bursa alanını anlatırken hanlar bölgesinin “Orhan Gazi Külliyesi çevresinde, Emir Han’ın etrafında” geliştiğini vurguluyor. Han bugün de ticari işlevini sürdürüyor. Tanman’ın deyişiyle “birçok dükkân ve ticarethaneyi barındıran” bakımlı bir yapı. Esnaf sitesine göre dükkânların önemli bölümü tekstil üzerine çalışıyor. Avludaki çay bahçesi, hanlar bölgesi gezisinde mola için uygun bir yer. Han, Koza Han’a bitişik; Ulu Cami’nin kuzeydoğu köşesinden de birkaç adımda ulaşılıyor. Orhan Gazi Camii ve külliyenin hamamından dönüştürülen Aynalı Çarşı da aynı yürüyüş içinde.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Bursa gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Tanman, M. Baha (1995). “Emir Hanı”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 11, s. 133-134 — külliye ilişkisi, Koza Han’ın konumu, 1958 yangını, 1962-1963 onarımı, ölçüler, oda sayıları, ilk şehir hanı.
• Yavaş, Doğan (2007). “Orhan Gazi Külliyesi”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 33, s. 387-389 — Bey Hanı / Sultan Hanı adları, tartı yeri, ahırlar.
• Eyice, Semavi (1992). “Bedesten”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 5, s. 302-311 — Bursa çarşısındaki hanlar listesi.
• İnalcık, Halil (1992). “Bursa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 6, s. 445-449.
• Kültür Portalı, “Emir Han” (2 Ekim 2026’da erişildi).
• Bursa Tarihi Çarşı ve Hanlar, “Emir Han” — kantar, adlar, 1674 depremi, 1958 sonrası eklemeler.
• UNESCO Dünya Mirası Merkezi, “Bursa and Cumalıkızık: the Birth of the Ottoman Empire”.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası