Rhodiapolis Antik Kenti Tarihi

Son güncelleme: 15 Ekim 2026

Rhodiapolis Antik Kenti, Antalya
Fotoğraf: Carole Raddato from FRANKFURT, Germany · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Nerede: Antalya, Kumluca, Sarıcasu Mahallesi; Kumluca merkezinin birkaç kilometre kuzeybatısındaki çam ormanlı tepe ve etekleri
Başka adları: Rhodia, Rhodiopolis
Dönem: MÖ 4. yüzyıldan 7. yüzyıla; en parlak çağı MS 2. yüzyıl
Önemli tarihler: MÖ 4. yüzyıl Likçe yazıtlı kaya mezarları · Helenistik dönem Likya Birliği sikkeleri · MS 2. yüzyıl Opramoas · MS 141 depremi · 518 piskopos Nikolaos · 1842 Spratt ve Forbes’un keşfi · 2006 ilk kazı
Bugün: Ören yeri; Bakanlığın müze sitesinde bu ören yeri için ziyaret sayfası bulunamadı (2 Ekim 2026). Kazılara ara verildi, 2027’de yeniden başlaması planlanıyor

Rhodiapolis, Likya’nın büyük kentlerinden değildi. Likya Birliği’nde yalnızca bir oyu vardı ve kalıntıları ilk bakışta pek gösterişli sayılmaz. Ama Likya tarihini anlamak isteyen herkes bir noktada bu tepeye uğrar, çünkü burada antik dünyanın en uzun yazıtlarından biri vardı. Yazıt, MS 2. yüzyılda neredeyse bütün Likya kentlerine para dağıtan Rhodiapolisli Opramoas’ın anıtının duvarlarını kaplıyordu. Likya’nın genel tarihi Xanthos Antik Kenti Tarihi sayfasında anlatılıyor.

Rodos’un adını taşıyan kent

Rhodiapolis “Rodoslular’ın kenti” demek. Bu yüzden kentin, Gagai, Phaselis ve Korydalla gibi Rodos kolonilerinden biri olduğu genel kabul görüyor. MÖ 4. yüzyıldan kalma tarihçi Theopompos ise adı Mopsos’un kızı Rhode’ye bağlamıştı. George Bean bunu kentlere ad veren kahramanlar uydurmanın alışılmış bir örneği sayar.

Kentin MÖ 4. yüzyılda var olduğu kesin. Bunu Likçe yazıtlı iki kaya mezarı kanıtlıyor. Bean’e göre bu yazıtlar Alakır Çayı’nın doğusunda bulunan neredeyse tek Likçe yazıtlar. Helenistik dönemde Rhodiapolis Likya Birliği tipinde sikkeler bastı. Bu döneme ait buluntular az. Kazı ekibine göre bu, kentin o sırada küçük olmasından ve sonraki Roma yapılarının eski yapıları örtmesinden kaynaklanıyor.

Opramoas: Likya’nın hayırseveri

Rhodiapolis’in en ünlü yurttaşı, MS 2. yüzyılda yaşayan Opramoas. İmparator Trajanus döneminde Likya Birliği’nde görev almaya başladı ve birliğin en yüksek makamlarına yükseldi. Annesi komşu Korydalla’dandı. Opramoas, Likya’nın birçok kentinde görev üstlendi ve bu kentlere yapı, şenlik ve para bağışları yaptı. Rhodiapolis’te iki tapınak yaptırdı.

Opramoas’ın asıl ünü MS 141’deki büyük Likya depreminden sonra geldi. Yıkılan yapıların onarımı için kentlere büyük paralar dağıttı. Almanca kaynaklarda adı geçen kentler arasında Limyra, Myra, Xanthos, Pınara, Arykanda, Olympos, Phaselis, Antiphellos ve Kyaneai var. İngilizce kaynaklar bu yardımın toplamını yaklaşık 500.000 denarius ve 28 kent olarak veriyor. Limyra’daki tiyatronun deprem sonrası yeniden yapımını da onun karşıladığı aktarılıyor (bkz. Limyra Antik Kenti Tarihi).

Kentler ve Likya Birliği bu cömertliği heykellerle, altın çelenklerle ve yazıtlarla ödüllendirdi. Opramoas da kendisine verilen bu onurları, imparatorların ve Roma valilerinin mektuplarıyla birlikte bir dosya hâlinde mezar anıtının duvarlarına yazdırdı.

Anıt ve dev yazıt

Opramoas’ın anıtı, tiyatronun önünde, sahne binasının arkasında duruyor. Yaklaşık 8 x 7 metrelik bir yapı. Mezar olarak kullanıldığı düşünülüyor ve hayırseverin kahramanlaştırılması anlamında heroon diye anılıyor. Yazıt, yapının üç dış duvarını kaplıyordu. İçerdiği belge sayısı kaynaklarda farklı veriliyor: Kültür Portalı 64 belgeden, Almanca kaynaklar yaklaşık 70 belgeden söz ediyor. Belgeler Trajanus’tan Antoninus Pius’a kadar uzanan dönemi kapsıyor. Aralarında İmparator Antoninus Pius’un doğrudan Likya Birliği’ne yazdığı mektuplar da var.

Tarihçiler için yazıtın değeri büyük. Likya Birliği’nin nasıl işlediğini, kentler, birlik ve Roma eyalet yönetimi arasındaki yazışmaları ve birlik rahiplerine göre tutulan takvimi ayrıntısıyla gösteriyor. Bean’e göre bilinen en uzun yazıtlar arasında.

Anıtı 1842’de İngiliz araştırmacılar Thomas Spratt ve Edward Forbes yeniden buldu. O sırada yazıtlı blokların yalnızca küçük bir kısmı yerindeydi. Blokların çoğu 1882-1894 arasında yıkıntının içinde bulundu ve yazıt yeniden kuruldu. Kireçtaşı bloklar sonraki yıllarda açıkta kaldığı için çok yıprandı. Türkçe kaynaklar, bazı blokların defineciler tarafından tahrip edildiğini de yazıyor. Bugün alanda yalnızca az sayıda blok ve parça görülebiliyor.

Sıkışık bir Roma kenti

Kazı ekibi Rhodiapolis’i, sınırlı ve zor bir arazide başarıyla planlanmış, çok sıkışık bir Roma kenti olarak tanımlıyor. Sokaklar dışında boş yer bırakılmamış. Eğimli arazideki teraslar çoğunlukla sarnıçlarla oluşturulmuş. Böylece hem su depolanmış hem de yapılar için düz alan kazanılmış. Kentin su ihtiyacı yalnızca sarnıçlarla karşılanıyordu. Bean’in su kemeri ayakları sandığı yapıların aslında Roma dönemi oda mezarlarına ait olduğu anlaşıldı. Bean’e göre kentin bir suru da yoktu.

Tiyatro kentin merkezinde. Kültür Portalı’na göre yaklaşık 1.500 kişilik küçük bir tiyatro. İngilizce kaynaklara göre oturma bölümü (cavea), kentte Geç Helenistik döneme ait ayakta kalan neredeyse tek yapı. Almanca kaynaklar tiyatronun 141 depreminde hasar görüp onarıldığını yazıyor. Kazılarda agora, iki katlı bir stoa, Opramoas stoası, bir hamam, Athena Polias tapınağı ve kütüphanesiyle bir Asklepios kutsal alanı (Asklepieion) ortaya çıkarıldı. Yazıtlara göre MS 2. yüzyılda yaşayan hekim Herakleitos, kentte Asklepios kültünü kurdu. Kentin büyük hamamı, büyük bölümü sarnıçlar üzerine kurulmuş palaestrasıyla tepenin eteğinde.

Bizans döneminde Rhodiapolis Myra’ya bağlı bir piskoposluktu. Adı bilinen tek piskoposu Nikolaos, 518’de İstanbul’daki konsile katıldı. Kazılarda piskoposluk kilisesi ve mozaikleri de açığa çıkarıldı. Almanca kaynaklara göre 7. yüzyıldan sonra yerleşim izleri kayboluyor ve kentin neden terk edildiği bilinmiyor.

Kazılar

Rhodiapolis’teki ilk bilimsel kazılar 2006’da, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Akdeniz Üniversitesi adına Prof. Dr. Nevzat Çevik başkanlığında başladı. 2009’dan itibaren kazılar Prof. Dr. İsa Kızgut başkanlığında sürdü ve 2012’de ara verildi. 2022’de Bakanlığın izniyle Antalya Müzesi başkanlığında yeniden başladı. Ağustos 2026 tarihli bir habere göre kazılara yine ara verilmiş durumda. Bu yıl saha incelemesi ve depo envanteri çalışmaları yapılıyor ve kazıların 2027’de yeniden başlaması planlanıyor.

Bugün Rhodiapolis’i gezerken

Tepeye çıkan yol dar. Alanın büyük bölümü çam ormanının içinde. Önce tiyatroyu bulun. Opramoas’ın anıtı tiyatronun hemen arkasında, sahne binasının güneybatısında. Anıtın çevresinde kalan yazıtlı bloklara bakın. Harfler yıpranmış olsa da Yunanca yazının satırları seçilebiliyor. Tiyatronun altındaki caddeden Asklepieion’a ve agoraya inilir. Küçük taşlarla örülüp hâlâ ayakta duran çok sayıda yapı, kentin dar alanda nasıl sıkıştırıldığını gösteriyor. Tepenin üstündeki dikdörtgen kule kalıntısından Kumluca ovası ve Finike Körfezi görülür.

Bakanlığın müze sitesinde Rhodiapolis için ziyaret saati ya da ücret bilgisi bulunamadı (2 Ekim 2026). Kazılara ara verildiği için yapıların bir kısmı çevrili olabilir. Ziyaretten önce Kumluca’da yerel bilgi almak iyi olur.

Ulaşım, süre ve çevredeki diğer yerler için: Antalya gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Opramoas kimdi?

MS 2. yüzyılda yaşamış, Rhodiapolisli zengin bir Likyalı. Likya Birliği’nin yüksek makamlarında bulundu ve özellikle 141 depreminden sonra Likya kentlerine yaptığı büyük bağışlarla tanınıyor. Onurları ve aldığı mektuplar mezar anıtının duvarlarına yazıldı.

Opramoas yazıtı bugün okunabiliyor mu?

Yazıt 19. yüzyılın sonunda bloklardan yeniden kuruldu ve yayımlandı. Ancak blokların çoğu açıkta yıprandı ya da tahrip oldu. Bugün alanda yalnızca az sayıda blok ve parça var. Metnin bilimsel yayını ise mevcut.

Rhodiapolis’i Rodoslular mı kurdu?

Adı “Rodoslular’ın kenti” anlamına geldiği için Rodos kolonisi olduğu genel kabul görüyor. Antik tarihçi Theopompos ise adı Mopsos’un kızı Rhode’ye bağlamıştı. Bu anlatı bir efsane sayılıyor.

Kaynakça

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası

Scroll to Top