Kızılkule Tarihi

Son güncelleme: 15 Ekim 2026

Alanya limanına giren her tekne aynı yapının dibinden geçer: denize oturmuş, sekiz köşeli, alt yarısı taş, üst yarısı kırmızı tuğla bir kule. Kızılkule, kentin bayrağına ve kartpostallarına giren simgesidir. Ama süs için değil, tek bir iş için yapıldı: Selçukluların Akdeniz’deki en değerli limanını, tersanesini ve kalesini denizden gelecek saldırıya karşı korumak. Kulenin hangi kentin, hangi sultanın hikâyesine ait olduğunu Alanya Kalesi tarihi sayfasında anlattık. Burada kulenin kendisine, kitabelerine ve içinde neye bakılacağına odaklanıyoruz.

Neden burada, neden 1226?

Alâeddin Keykubad, Kalonoros’u 1221’de teslim alıp adını Alâiye yaptıktan sonra kenti baştan aşağı tahkim ettirdi. Alanya Belediyesi’nin metnine göre Kızılkule; limanı, tersaneyi ve kaleyi deniz yönünden korumak için yapıldı. Kule surların başladığı ve bittiği noktadadır. Kültür Portalı’nın tarifiyle surlar Kızılkule’den çıkar, kalenin tepesini dolaşır, tersaneyi geçip yine Kızılkule’de kapanır. Liman ağzına hâkim bu konum, kuleyi kalenin deniz tarafındaki kilidi yapar.

Yapım tarihi kulenin üstünde yazılı. Belediye metnine göre kuzey yüzde, yerden yaklaşık 10 metre yükseklikte, “Allah’a minnet” ibaresiyle başlayan ve inşa tarihini 1226 Nisan’ı olarak veren dört satırlık bir kitabe var. Güney yüzde ikinci bir inşa kitabesi bulunur. Mehmet Hacıgökmen, Mehmet Yardım’ın okumasına dayanarak güney kitabesinin Türkçesini yayımlıyor. Metin, sultanı “karanın ve iki denizin sultanı”, “Şark ve Garb’ın muhafızı”, “Selçukoğullarının tacı” gibi sıra dışı unvanlarla anıyor ve burcun yapımının 623 yılı Rebiülâhir ayının başında emredildiğini söylüyor. Hicri 623 Rebiülâhir’in başı, Nisan 1226’ya denk gelir. Böylece iki kitabe aynı tarihi doğruluyor. Hacıgökmen’e göre bu unvan yığını Selçuklu kitabelerinde başka yerde pek görülmez ve sultanın Alâiye’ye özel bir değer verdiğinin işaretidir.

Halepli usta: Ebu Ali Reha el-Kettani

Kulenin giriş kapısının sağındaki duvarda küçük bir usta kitabesi var. Belediye metni, Türkçe ve İngilizce Vikipedi kuleyi yapan ustayı Halepli Ebu Ali Reha el-Kettani olarak veriyor. İngilizce Vikipedi’nin Alanya maddesi aynı kişiyi, Keykubad’ın Alâiye’deki yapı programının yüklenicisi olarak anıyor. Keykubad’ın Eyyubilerle evlilik yoluyla kurduğu yakın ilişki düşünülürse, bir Halep ustasının Selçuklu hizmetinde çalışması şaşırtıcı değil. Türkçe Vikipedi, aynı ustanın daha önce Sinop Kalesi’nde çalıştığını da yazıyor. Bu bilgi, eriştiğimiz kaynaklardan yalnız birinde geçtiği için ihtiyatla okunmalı.

Neye bakmalı?

• İki malzeme, tek gövde: Belediye metnine göre alt bölüm düzgün kesilmiş dikdörtgen kireç taşı bloklarla örülmüş. Örgüde devşirme malzeme olarak antik sütun gövdeleri de kullanılmış. Üst bölüm kırmızı tuğladır ve kuleye adını veren renk buradan gelir. Türkçe Vikipedi, belli bir yükseklikten sonra taş blokları kaldırmak zorlaştığı için tuğlaya geçildiğini yazıyor; bu bir açıklama denemesi, belgelenmiş bir bilgi değil.
• Ölçüler: Sekizgen planlı kulenin yüksekliği için en sık verilen rakam 33 metre. Belediye metnine göre yapı eğimli bir ana kayaya oturduğundan bu yükseklik doğu yüzde geçerli, batı yüzü yaklaşık 3 metre daha kısadır. Türkçe ve İngilizce Vikipedi, her bir kenarın 12,5 metre olduğunu yazıyor.
• Savunma ayrıntıları: Belediyenin saymasına göre cephelerde 56 mazgal penceresi, düşmanın üzerine kaynar zift ve su dökülen 22 açıklık ve 6 çörten var.
• İçerideki plan: Dış görünüşün sadeliğine karşılık iç plan karmaşıktır. Küçük, gösterişsiz bir kapıdan ve dar bir koridordan girilir. Merkezde sekizgen bir ayak yükselir, çevresini tonozlu bir koridor dolanır. Kule zemin kat, birinci kat, asma kat, açık kat ve teras olmak üzere beş katlıdır. İbrahim Hakkı Konyalı’ya göre zemin ve birinci katlarda muhafızların yatıp dinlendiği ahşap odalar vardı; bugün yalnızca izleri seçiliyor.
• Sarnıç: Birinci kattaki merkezi ayağın üst bölümünde büyük bir su sarnıcı bulunur. Belediyeye göre hâlâ işler durumdadır ve ağzı açık katta yer alır. Terastaki on altı havalandırma bacasından giren ışık birinci kata kadar ulaşır.
• Gemi grafitisi: Birinci katın kuzeybatısındaki kapı dıştaki surlara açılır. Belediyenin notuna göre sağdaki sur duvarında büyük bir gemi grafitisi görülebiliyor.

Evliya Çelebi’nin gördüğü kule

Belediye metninin aktarımıyla 1671’de Alanya’ya gelen Evliya Çelebi, kalenin deniz tarafında sekiz köşeli sağlam bir kule olduğunu, kuşatma zamanında içine iki bin adam sığdığını, burada oturan ikinci kale muhafızının emrinde kırk asker bulunduğunu yazar. Rakamlar Evliya’nın bilinen abartılı üslubunu taşıyor. Yine de kulenin Osmanlı döneminde de garnizonlu bir askeri yapı olarak kullanıldığını gösteriyor.

Müzeye dönüşen kule

Türkçe Vikipedi kulenin 1950’lerde onarıldığını aktarıyor. Türkçe ve İngilizce Vikipedi’ye göre Kızılkule 1979’da ziyarete açıldı ve içinde Alanya Etnografya Müzesi düzenlendi. Kule 1992-2005 arasında dolaşımda kalan 250.000 liralık banknotların arka yüzünde de yer aldı. Kızılkule 2000’de UNESCO Geçici Listesi’ne giren “Alanya” adaylığının parçasıdır; UNESCO kaydı onu tersaneyi koruyan “taş ve tuğladan 33 metre yüksekliğinde sekizgen kule” diye anıyor.

Bugün Kızılkule’yi gezerken

Belediyenin güncel tanıtımına göre zemin kat ve birinci kat sergi mekânı olarak kullanılıyor. Kule Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın müze sitesinde ayrı bir kayıtla yer almıyor (2 Ekim 2026’da kontrol edildi), bu yüzden burada saat ve ücret vermiyoruz; gitmeden önce Alanya Müzesi Müdürlüğü’nden ya da girişteki duyurudan kontrol edin. Merdivenler yüksek basamaklı ve dar. İçeri girmeden önce kuzey yüzdeki kitabeye yukarıdan bakın, sonra alt gövdedeki devşirme sütun parçalarını arayın. Terasta sarnıcın ağzını ve havalandırma bacalarını görürsünüz. Buradan liman, tersanenin beş gözü ve yamaca tırmanan surlar aynı karede görünür. Kuleden kıyı boyunca güneye yürüyünce Alanya Tersanesi‘ne varılır.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Antalya gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Hacıgökmen, Mehmet (2024). “Alanya Kalesi’nin İnşasında Bulunan Selçuklu Emirleri”. SEFAD 52: 407-422. DOI — güney kitabesinin Türkçesi (Yardım 2002’den).
• Alanya Belediyesi, “Kızılkule” (2 Ekim 2026’da erişildi).
• Kültür Portalı, “Alanya Kalesi”; UNESCO World Heritage Centre, “Alanya” (Tentative List).
• Bostan, İdris (1989). “Alanya”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
• Kızılkule, Red Tower (Alanya) ve Alanya (İngilizce), Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası