Kaleiçi Müzesi Tarihi

Son güncelleme: 15 Ekim 2026

Kaleiçi’nin taş döşeli sokaklarından birinde, bahçeli bir avlunun iki yanında iki eski yapı duruyor: dış sofalı, iki katlı bir Antalya evi ve tonozlu, tek nefli küçük bir kilise. Bugün Kaleiçi Müzesi olarak birlikte gezilen bu iki bina, Antalya’nın 19. yüzyılda birbirine komşu yaşayan Müslüman ve Rum Ortodoks cemaatlerinin izini taşıyor. Biri o yüzyılın gündelik hayatını, öteki o yüzyılın inanç hayatını anlatır. Kentin genel tarihi için Hadrian Kapısı tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Bir yüzyılın kilisesi

Evren Dayar’ın çalışmasına göre Antalya’da 18. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak ticaret canlandı ve Rum nüfus arttı. 19. yüzyılda adalardan ve Anadolu içlerinden kente Rum göçü geldi. 1890’da kentte yaklaşık 15.700 Müslüman ve 9.000 Rum yaşıyordu. Dayar’ın aktardığına göre 19. yüzyılın ilk yarısında Kaleiçi’nde cemaate ait üç kilise faaliyetteyken, yüzyılın sonunda bu sayı on ikiye çıkmıştı. Aya Yorgi Kilisesi bu büyüme döneminin yapılarından biri.

Kilisenin yapım tarihi konusunda iki farklı okuma var. Restorasyonu yöneten mimar Sinan Genim, 2005’teki yazısında kilisenin 1862’de yapıldığını yazıyor. Genim’e göre Yunan harfleriyle Türkçe yazılmış kitabe, yani Karamanlıca bir yazıt, yapının Nikolaos Usta tarafından inşa edildiğini söylüyor. Vehbi Koç Vakfı ansiklopedisi ve Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise yapım tarihinin kesin bilinmediğini, kitabeden kilisenin 1863’te ciddi bir onarım geçirdiğinin anlaşıldığını belirtiyor. İki tarih birbirine çok yakın. Ama birinde kitabe bir inşayı, ötekinde bir onarımı anlatıyor. Kilise Aziz Yorgi, yani Hagios Georgios adına yapılmıştı.

Yapı dikdörtgen planlı, tek nefli ve tonoz örtülü. Ahşap bir tonoz çatıyla örtülü, üzeri alaturka kiremit kaplıydı. Genim’in anlattığına göre yapının özgün planında iki yanında birer giriş avlusu vardı. Kadınlar mahfiline bir merdivenle çıkılıyordu.

Cemaatin ayrılması ve depo yılları

1923’teki Türk-Yunan nüfus mübadelesiyle Antalya’nın Rum Ortodoks nüfusu kentten ayrıldı. Diyanet Vakfı ansiklopedisinin “Antalya” maddesine göre mübadeleyle kent nüfusu belirgin biçimde azaldı: 1925-1926’da 32.000 olarak verilen nüfus, 1927 sayımında 17.635’ti. Vehbi Koç Vakfı ansiklopedisine göre Aya Yorgi Kilisesi de cemaatini bu süreçte tümüyle kaybetti.

Genim’e göre kilise uzun süre boş kaldı, sonra özel mülkiyete geçti ve pamuk deposu olarak kullanıldı. Bakımsızlık yapıyı ağır biçimde yıprattı. Giriş kapıları dışındaki mermer aksam söküldü. Koro, apsis ve piskopos kürsüsü gibi ahşap öğeler başka yapılarda kullanılmak üzere alındı. Çatı yer yer su aldığı için ahşap taşıyıcılar çürüyüp duvarlardan ayrıldı. Batı avlusu betonarme bir örtüyle kapatılıp depoya katıldı, kadınlar mahfiline çıkan merdiven kaldırıldı.

Restorasyon ve müze

Genim’e göre Suna ve İnan Kıraç kiliseyi 1991’de satın aldı. Restorasyon projesi 1992’de hazırlandı ve onarım aynı yıl başladı. Bina önce Antalya’ya toplantı mekânı olarak armağan edilmek üzere düşünülmüştü, ama zamanla bir müze projesine dönüştü. Kıraçlar kilisenin yanındaki tescilli geleneksel evi de satın aldı. AKMED’e göre iki bina 1993-1995 arasında Dr. Sinan Genim tarafından restore edildi ve müze 18 Mayıs 1996’da ziyarete açıldı. Vehbi Koç Vakfı ansiklopedisi ise müzenin özel müze statüsüyle 2000’de açıldığını yazıyor. Bu fark büyük olasılıkla fiilî açılış ile resmî özel müze statüsü arasındaki farktan kaynaklanıyor.

Kilisenin restorasyonunda, cenneti simgeleyen tavan mavinin tonlarında sade kalem işi ve alçı bezemelerle yeniden süslendi. Müzenin karşısındaki yapı grubu da AKMED’in araştırma merkezi olarak kullanılıyor. Genim, ilk projenin çevresi o yıllarda bakımsız olan bu bölgede bir dönüşüme öncülük etmesinin hedeflendiğini anlatıyor.

Neye bakmalı?

• Geleneksel Antalya Evi: Dış sofalı Antalya evinin 19. yüzyıla ait tipik bir örneği. Evin girişi, çakıl taşlarının özel bir harca yerleştirilmesiyle yapılan bitkisel ve geometrik desenli bir mozaikle kaplı. Üst kattaki “hayat”a açılan üç odanın ahşap çıtalı tavanları ve kalem işleri, Kaleiçi’nin önemli sivil yapılarından Tekelioğlu Konağı’ndan esinlenerek yapıldı. Odalarda 19. yüzyıl Antalya’sında bir düğün evi canlandırılıyor: kahve ikramı, damat tıraşı ve kına gecesi sahneleri.
• Aya Yorgi Kilisesi: Ana salonda Suna ve İnan Kıraç koleksiyonuna ait, ağırlıkla Çanakkale seramiklerinden oluşan bir sergi var. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne göre üst katta yöre kültürüyle bağlantılı geçici tematik sergiler düzenleniyor. Kilisede konserler ve kültürel etkinlikler de yapılıyor.
• Kitabe ve giriş kapıları: Genim’e göre depo yıllarında kilisenin mermer aksamından yalnızca giriş kapılarınınki yerinde kaldı. Kitabenin Yunan harfleriyle Türkçe yazılmış olması, cemaatin gündelik dilinin Türkçe olduğuna işaret eder.

Bugün Kaleiçi Müzesi’ni gezerken

AKMED’in sayfasına göre (2 Ekim 2026) müze 08.30-17.30 arasında açık. Pazartesi günleri, dini bayramların arifesi ve birinci günü, 31 Aralık ve 1 Ocak’ta kapalı. Tam bilet 80 TL, indirimli bilet 40 TL. 14 yaş ve altı çocuklar, 65 yaş ve üstü ziyaretçiler, engelliler ve refakatçileri ücretsiz giriyor. Hadrian Kapısı’ndan Kaleiçi’ne girip Hesapçı Sokağı’nı izlerseniz birkaç dakikada ulaşırsınız. Yolunuz üzerindeki Kesik Minare, kentin bir başka eski kilisesinin yüzyıllar içindeki dönüşümünü gösterir.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Antalya gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Koç Üniversitesi AKMED, “Kaleiçi Müzesi” — açılış tarihi, kapalı günler, saat ve ücret (2 Ekim 2026’da erişildi).
• Genim, Sinan (2005). “Antalya Kaleiçi’nde Suna ve İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü”. Tasarım 154: 56-58 — kilisenin kitabesi, depo yılları, restorasyon.
• Vehbi Koç Vakfı Ansiklopedisi, “Kaleiçi Müzesi”.
• Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, “Suna & İnan Kıraç Kaleiçi Müzesi”.
• Dayar, Evren (2022). “Antalya Kaleiçi Panhagia Kilisesi ve Câmi-i Cedid”. Belleten. DOI — 19. yüzyılda Rum nüfusu ve kilise sayısı.
• Emecen, Feridun (1991). “Antalya”, TDV İslâm Ansiklopedisi — mübadele ve 1927 nüfusu.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası