Hıdırlık Kulesi Tarihi

Son güncelleme: 15 Ekim 2026

Kaleiçi’nin güneybatı ucunda, falezin denize indiği noktada kare bir kaide ve üstünde yuvarlak bir gövdeden oluşan, bal rengi taştan bir kule durur. Bugün Antalya’nın en çok fotoğraflanan gün batımı noktalarından biri olan Hıdırlık Kulesi, Muratpaşa Belediyesi’nin Kaleiçi metnine göre Hadrian Kapısı‘yla birlikte Roma dönemi Attaleia’sından büyük ölçüde sağlam ve özgün kalmış iki yapıdan biri. Ama kule olarak yapılmadı: başlangıçta kent surlarının dışında, önemli bir kişi için yapılmış bir anıt mezardı.

Bir valinin mezarı mı?

Yapının mezar olarak yapıldığı konusunda kaynaklar birleşiyor. Akdeniz Üniversitesi’nde Burhan Varkıvanç danışmanlığında hazırlanan 2005 tarihli bir yüksek lisans tezi, yapıyı başlığından itibaren “Antalya’da bir anıt mezar” olarak ele alıyor. Muratpaşa Belediyesi’nin Kaleiçi metni ayrıntıyı veriyor. Kuzeydoğu cephedeki İon düzenindeki anıtsal kapının iki yanında altışar faskes, yani kamış demetine bağlanmış balta kabartması var. Romalılarda bu simge üst düzey yöneticilerin yetkisini gösterirdi. Metne göre bu kabartmalar, mezarın kentin bir valisine ait olduğuna işaret ediyor. İçeride uzun bir koridordan sonra haç biçiminde düzenlenmiş geniş nişler bulunuyor. Burada bir zamanlar yöneticinin ve ailesinin bezemeli lahitleri durmuş olmalı. Üstteki yuvarlak bölümün merkezinde de olasılıkla mezar sahibinin heykeli vardı.

Yapım tarihi ise kaynaktan kaynağa değişiyor. Muratpaşa Belediyesi’nin metni MS 1. yüzyılı veriyor. Türkçe Vikipedi ve Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin 2023 açıklaması 2. yüzyılı, Hadrianus dönemini işaret ediyor. Küre Ansiklopedi 2. yüzyılın başını yazıyor. 2026’daki açılış açıklamasında ise “MÖ 2. yüzyıl” ifadesi geçiyor. Bu, büyük olasılıkla bir yazım hatası, çünkü Roma döneminde yapıldığı konusunda bütün kaynaklar birleşiyor. Güvenle söylenebilecek olan, yapının MS 1. ya da 2. yüzyıldan kaldığıdır.

Neye bakmalı?

• Kaide ve silindir: Muratpaşa Belediyesi’nin ölçülerine göre yapı, altta 17,20 x 17,30 m’lik kareye yakın bir kaideden ve üstünde 7,95 m çapında silindirik bir ikinci kattan oluşur. Toplam yüksekliği yaklaşık 14 metredir.
• Anıtsal kapı: Kuzeydoğu cephedeki İon kapı bugün de yapının girişi. İki yanındaki faskes kabartmalarını arayın. Öteki cephelerde süsleme yok, yalnızca alt katı aydınlatan mazgal pencereler var.
• Kapatılmış üst giriş: Yapının özgün halinde alt ve üst kata giden iki ayrı girişi vardı. Kuzey cephedeki üst kat girişi Erken Bizans döneminde blok taşlarla örülerek kapatıldı. Üst kata o tarihten sonra içeriden açılan bir boşlukla çıkıldı.
• Şapel izleri: İç mekânın duvarlarında, yapının Hristiyanlık döneminde şapel olarak kullanıldığını gösteren havari tasvirlerinin kalıntıları var. Türkçe Vikipedi bu fresklerin yüzyıllarca süren su sızıntısıyla silinmeye yüz tuttuğunu yazıyor.

Mezardan sur kulesine

Muratpaşa Belediyesi’nin metnine göre Erken Bizans döneminde göçlerle artan nüfus, surların kentin bu bölümünde genişletilmesini gerektirdi. Böylece kent dışındaki mezar, surlara bağlanan bir savunma kulesine dönüştü. Üst kat okçular ve mancınık için düzenlendi, alt kat şapel oldu. Bu kullanım 19. yüzyıla kadar sürdü. İngilizce Vikipedi, yapının üst kısmında Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait onarım izleri bulunduğunu yazıyor. Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin 2026 açıklamasına göre kule Selçuklu döneminde bir kasır, Osmanlı döneminde askeri depo olarak kullanıldı. Kulenin deniz feneri ya da gözetleme yeri olarak da kullanıldığı anlatılır. Bu işlevler yapının konumuyla uyumlu, ama ayrıntılı bir belgeye dayanmıyor.

20. yüzyılda kule kentin değişen yüzüne tanıklık etti. 1930’larda Belediye Başkanı Hüsnü Karakaş, Kaleiçi’nin rüzgâr almadığı gerekçesiyle bu bölgedeki surların bir bölümünü yıktırdı. Türkçe Vikipedi bu yıkım için 1937 yılını veriyor. Kule ise ayakta kaldı ve Muratpaşa Belediyesi’ne göre 1950’lere kadar Antalya Belediyesi’nin malzeme deposu olarak kullanıldı.

Ad nereden geliyor?

“Hıdırlık”, Anadolu’da Hıdrellez şenliklerinin yapıldığı yerlere verilen yaygın bir addır. Muratpaşa Belediyesi ve İngilizce Vikipedi, kulenin adını çevresindeki yeşil alanda kutlanan Hıdrellez’den aldığını düşünüyor. İkinci bir görüş adı Hamitoğullarının Teke kolundan, 14. yüzyılda kenti yöneten Hızır (Hıdır) Bey’e bağlıyor. Hızır Bey’in varlığı belgeli: Diyanet Vakfı ansiklopedisine göre İbn Battûta 1332’de Antalya’ya geldiğinde onu hasta yatağında ziyaret etti. Ama adın ondan geldiğini gösteren bir kayıt bilinmiyor. İki açıklama da olasılık olarak duruyor.

Kazılar ve seyir terası

Antalya Büyükşehir Belediyesi’ne göre kule çevresinde 2020’de başlayan kazılar 2023’te tamamlandı. Kazılarda Roma dönemine ait hamam kalıntıları, mozaikler, sur kalıntıları ve yaklaşık 93 yıllık bir buz fabrikası ortaya çıktı. 2026’daki açılış açıklaması bulguları şöyle sıralıyor: Erken Bizans döneminde şapel olarak kullanıldığı düşünülen yapılar, yunus figürlü yazıtlı bir mozaik, iki hamam, sütunlu bir yapı ve Hadrian Kapısı’na kadar uzandığı düşünülen Roma dönemi sütunlu bir cadde. Ekim 2023’te başlayan seyir terası çalışması sözleşmedeki 180 günlük sürenin çok ötesine uzadı. soL Haber, bu süreçte açıkta kalan kalıntıların yağmur ve yosunlaşmadan zarar gördüğünü yazdı. Proje Temmuz 2026’da tamamlanarak ziyarete açıldı.

Bugün Hıdırlık Kulesi’ni gezerken

Temmuz 2026’dan bu yana kulenin çevresindeki kazı alanı, cam zeminli yürüyüş yolları ve falezlerin üstündeki seyir terasıyla gezilebiliyor. Muratpaşa Belediyesi’nin metnine göre kulenin içi yalnız belirli kültür ve sanat etkinliklerinde açılıyor. Önce kuzeydoğu cephedeki İon kapıya ve faskes kabartmalarına bakın. Sonra cam yürüyüş yollarında hamam ve cadde kalıntılarını izleyin. Gün batımında falezden körfeze bakmak bu yerin klasik deneyimi. Buradan Kaleiçi içine dönüp Kaleiçi Müzesi‘ne ya da sur boyunca kuzeye, Hadrian Kapısı‘na yürüyebilirsiniz.

Ulaşım ve çevredeki diğer yerler için: Antalya gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• Muratpaşa Belediyesi, Kaleiçi Old Town: “Hıdırlık Kulesi” (2 Ekim 2026’da erişildi) — anıt mezar, faskesler, ölçüler, Bizans dönüşümü, depo kullanımı.
• Alp, Şebnem (2005). Hıdırlık Kulesi: Antalya’da Bir Anıt Mezar Arkeolojisi. Röleve, Restitüsyon, Restorasyon Projeleri. Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi (danışman Burhan Varkıvanç).
• Anadolu Ajansı, “Antalya’da kazı çalışmaları tamamlanan Hıdırlık Kulesi’nin seyir terasıyla cazibesi artacak” (17 Ekim 2023).
• Başak Gazetesi, “Hıdırlık Kulesi’nde 2 bin yıllık tarih gün yüzüne çıktı” (21 Temmuz 2026); soL Haber, “Toprağın 2 bin yıl koruduğu tarih…” (10 Ocak 2025).
• Emecen, Feridun (1991). “Antalya”, TDV İslâm Ansiklopedisi — Hızır Bey ve İbn Battûta.
• Hıdırlık Kulesi ve Hıdırlık Tower (İngilizce), Vikipedi; Küre Ansiklopedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası