Bergama Arkeoloji Müzesi Tarihi

Son güncelleme: 14 Ekim 2026

Bergama’nın en ünlü eseri, Zeus Sunağı, Berlin’de. Bu yüzden Bergama Müzesi’ne giden pek çok kişi küçük bir yerel koleksiyon bekliyor. Oysa müze, Alman kazılarının 1920’lerde yeniden başlamasından bu yana Pergamon’da ve çevresinde bulunan eserlerin neredeyse tamamını saklıyor. Kuruluşunun hikâyesi de Cumhuriyet’in ilk yıllarının müzecilik anlayışını yansıtıyor. Kentin tarihi için Pergamon Antik Kenti Tarihi sayfasına bakabilirsiniz.

Kazı evinin bahçesindeki depo

1878’de Carl Humann ve Alexander Conze’nin başlattığı kazıların ilk döneminde, yani Birinci Dünya Savaşı’na kadar çıkan buluntuların büyük bölümü Berlin’e, daha küçük bir bölümü 1891’de açılan İstanbul Arkeoloji Müzesi’ne gitti. Bergama’da kalan parçalar, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın aktardığına göre, Alman kazı evinin bahçesinde oluşturulan küçük bir depo müzede korunuyordu. 1900-1913 arasında akropolde, ardından Asklepion’da süren kazılarla eser sayısı arttı ve bu depo yetersiz kaldı.

Birinci Dünya Savaşı kazıları durdurdu. Savaştan sonra durum değişti: Bundan sonra Pergamon’da bulunan eserler Türkiye’de, Bergama’da kalacaktı. 1924’te arkeolojik eserlerin bir bölümü kent merkezindeki bir binaya taşındı ve burada sergilenmeye başladı. Aynı bina 1934’te Halkevi olarak kullanıldı.

Alman Arkeoloji Enstitüsü 1927’de Theodor Wiegand yönetiminde kazılara yeniden başladığında, eserlerin yerinde sergilenmesi isteği daha da güçlendi. Bu kez kazı yalnızca akropolle sınırlı değildi: Asklepion ve Kızıl Avlu da açılıyordu. Kentin çevresine yayılan bu yeni buluntular, eski kazı evinin deposuna da, 1924’teki geçici sergi binasına da sığmayacak kadar çoktu.

Osman Bayatlı’nın müzesi

1928’de bu ilk müzenin yönetimine Osman Bayatlı getirildi. Bayatlı müzenin yalnızca arkeoloji deposu olmasıyla yetinmedi. Bölgenin yakın döneminin gündelik yaşamını gösteren halı, kilim, giysi ve eşyaları da koleksiyona kattı. Bugünkü etnografya bölümünün kökü onun bu çalışmasına uzanıyor. Kızıl Avlu’daki ilk onarım çalışmaları da 1930’larda onun girişimiyle başladı.

Bayatlı’nın ikinci mirası yazdıkları. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Bergama” maddesinin kaynakçasında onun beş kitabı yer alıyor: Bergama’da Fikir Adamları (1941), Bergama Tarihinde Krallık Devri (1950), Bergama Tarihinde Türk-İslâm Eserleri (1956), Bergama’da Karaosmanoğulları (1957) ve Bergama’da Yakın Tarih Olayları (XVIII-XIX. Yüzyıl) (1957). Kitaplar, Bergama’nın krallık döneminden Karaosmanoğulları’na kadar uzanan bir yelpazeyi kapsıyor.

Fevzi Çakmak’ın talimatı ve Zeus Sunağı’ndan esinlenen bina

1932’de Bergama’ya gelen Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak, kentte bir müze binası yapılması için talimat verdi. İzmir Valisi Kâzım Dirik’in isteğiyle bugünkü yerinde, eski bir mezarlık alanında, 1933’te temel atıldı. Projeyi Türk-Alman işbirliği çerçevesinde mimarlar Bruno Meyer ve Harold Hanson hazırladı. Bakanlığın tanıtımına göre tasarım Zeus Sunağı’nın planından esinlendi. Alman kaynaklarına göre Mustafa Kemal 13 Nisan 1934’te Bergama’yı ziyaret ettiğinde müze inşaatını da gezdi.

Bergama Müzesi 30 Ekim 1936’da İzmir Valisi Fazlı Güleç tarafından ziyarete açıldı. Böylece Pergamon’un buluntuları ilk kez kendi kentinde, bu iş için yapılmış bir binada sergilenmeye başladı. 1979’da bir ek bina yapıldı. Alman kaynaklarına göre bu sırada eski etnografya müzesinin koleksiyonu da buraya alındı ve laboratuvar, fotoğraf atölyesi, depo ve arşiv kuruldu.

Neye bakmalı

Bakanlığın tanıtımına göre teşhirdeki arkeolojik eserlerin büyük çoğunluğu akropol, Asklepion, Kızıl Avlu ve Musalla Mezarlığı kazılarından geliyor. Bunlara çevredeki antik kentlerden, baraj kurtarma kazılarından ve Bergama ile Dikili’deki küçük sit alanlarından çıkan eserler ekleniyor. Sergi Tunç Çağı’ndan Osmanlı döneminin sonuna kadar uzanan bir zaman dizisini izliyor.

• Pergamon’dan heykeller: Asklepion’un kütüphanesinde bulunan Hadrianus heykeli, Roma imparatorlarının ve kentin ileri gelenlerinin heykelleri, gymnasiondan yazıtlar ve kabartmalar. Asklepion’un giriş kapısının alınlığını süsleyen uçan Nike heykeli de burada.
• Zeus Sunağı’ndan bir parça: Berlin’e gitmeyen parçalardan biri, MÖ 2. yüzyıldan taş bir at heykeli.
• Yerel üretimler: Pergamon’a özgü megara kaseleri, aplike bezemeli seramikler, Pergamon sigillatası, kandiller ve ilk kez Bergama’da basılmaya başlanan “kistophoros” gümüş sikkeleri.
• Çevre kentler: Pitane’den (Çandarlı) MÖ 6. yüzyıla ait bir kouros, müzenin en eski heykeli. Gryneion’dan (Yeni Şakran) seramikler, Myrina’dan (Güzelhisar) pişmiş toprak figürinler.
• Kurtarma kazıları: 1990’lardan beri baraj yapımı nedeniyle kurtarma kazısı yapılan Allianoi (Yortanlı) kaplıcasından ve Kestel’den çıkan eserler.
• Tunç Çağı: Yortanlı kapları ve gaga ağızlı testiler.
• Etnografya bölümü: Yörük, Türkmen ve Çepni giysileri, Bergama gelinlikleri, Yuntdağı, Kozak ve Yağcıbedir yörelerine göre ayrılmış halı ve kilimler, Kurtuluş Savaşı’nda Tuzcu Efe’nin kullandığı giysiler.

Bugün Bergama Müzesi’ni gezerken

Müze, akropolün ve Asklepion’un buluntularını bir arada gördüğünüz tek yer. Ören yerlerinden önce gelirseniz Hadrianus heykelini ve Nike’yi gördükten sonra Asklepion’daki kütüphaneyi ve propylonu daha kolay yerleştirirsiniz. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sayfasına göre müze 2 Ekim 2026 itibarıyla her gün açık, 08:30-17:30 arasında geziliyor, gişe 17:00’de kapanıyor ve Müzekart geçerli.

Ulaşım, süre ve çevredeki diğer yerler için: İzmir gezilecek yerler rehberi.

Sıkça sorulan sorular

Kaynakça

• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Bergama Müzesi (tarihçe, koleksiyon, ziyaret bilgisi; erişim 2 Ekim 2026).
• Feridun Emecen, “Bergama”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 5 (1992) — Osman Bayatlı’nın eserleri.
• Archäologisches Museum Bergama, Bergama Museum, Rote Halle ve Pergamon, Vikipedi.

---

👤 Hakkımızda | ✉️ İletişim | 🔐 Gizlilik Politikası